Frank Bosman / Embryoselectie ondergraaft solidariteit
5-6-2008
Staatssecretaris Bussemaker wil het ouders toestaan om de embryo’s die worden teruggeplaatst te laten controleren op bepaalde, ernstige erfelijke ziektes. Een heel slecht idee, vindt theoloog Frank G. Bosman. Het ondergraaft de solidariteit en eenmaal begonnen met het selecteren van embryo’s is er geen weg meer terug. Bovendien: wie stelt de lijst van ziekten samen?
Staatssecretaris Bussemakers wil een wetsvoorstel indienen dat het mogelijk maakt om embryo’s te onderzoeken op erfelijke ziekten, voordat deze in de baarmoeder wordt teruggeplaatst. Het gaat dan om bijvoorbeeld taaislijmziekte, bepaalde geslachtsgebonden ziekten en chromosomale afwijkingen (bijvoorbeeld Syndroom van Down). Nu is deze ‘preselectie’ nog wettelijk verboden. Bussemaker: “Embryoselectie kan voor mensen die in familiekring hebben gezien hoe verwoestend bepaalde ziekten zijn, uitkomst bieden als ze zelf kinderen wensen.” (Trouw, 28-05-08)
Hoe begrijpelijk en humaan het voorstel van de staatssecretaris ook lijkt, ik voorzie grote problemen als het wordt aangenomen. In de eerste plaats ondergraaft embryoselectie de solidariteit in de samenleving. Henk Jochemsen, directeur van het Lindenboom Instituut, waarschuwt al reeds voor het risico van ‘verwijtbaarheid’ (Trouw, 28-05-08), zoals nu gebeurt met ouders die hun kind met Down niet ‘hebben weggemaakt’. “Je had het toch kunnen weten,” is dan het verwijt. En niet alleen van volwassenen onder elkaar, maar zelfs van kind tegen ouders. Ik vrees ook dat de zorgverzekeraars zullen gaan weigeren de hoge gezondheidskosten van bepaalde groepen te betalen met als argument dat ‘het’ immers verkomen had kunnen worden. De rekening is dan voor de ouders.
Bussemakers bezweert haar tegenstanders in de tweede kamer dat het gaat om een beperkte lijst van ziekten, die in aanmerking komen voor preselectie van embryo’s. Het grote probleem met dit soort lijsten is dat er geen weg terug meer is. Als eenmaal preselectie van embryo’s op deze ziekten is toegestaan, zullen er maatschappelijke en medische lobbygroepen ontstaan die zich zullen inzetten om ook hun ‘ziekte’ ook op ‘de lijst’ voor preselectie te krijgen. Waar eindigt het? Het uiteindelijke criterium van de staatssecretaris, ‘ernstige erfelijke ziekten’, is een zeer fluïde waarde, potentieel zonder einde. Wie de uitzondering toestaat, zet de deur open voor algemene aanvaarding.
Dat geeft tegelijk een derde reden om tegen embryonale preselectie te zijn. Wie stelt de lijst samen van ziekten waarop preselectie mag worden verricht? De politiek op basis van electoraal gewin? De medische sector? De zorgverzekeraars op basis van risico- en kosten-baten-analyses? Elke lijst is willekeurig gekozen met levensgroot gevaar voor misbruik. Als je op genetische ernstige ziekten mag selecteren, mag je dan ook op gezondheid in het algemeen selecteren? Of op basis van intelligentie? Of uiterlijke kenmerken? Vanwege het toestaan te selecteren op geslachtsgebonden aandoeningen, is het uitkiezen van een meisje of een jongetje – via een omweg - feitelijke wettelijk toegestaan. Wie voelt zich geroepen voor God te gaan spelen: jij wel, jij niet?
Staatssecretaris Bussemakers’ plan is zeer wel te begrijpen. Iedereen die een kind kent die aan een erfelijke aandoening lijdt, weet dat. Maar tegelijkertijd is het zaak waakzaam te blijven voor het feit dat we een zeer fundamentele grens overschrijden met de preselectie van embryo’s. De vraag is of we die grens over zouden moeten gaan. Ik denk van niet.
Drs. Frank G. Bosman is theoloog en werkzaam aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg.
Dit artikel verscheen eerder in dagblad Trouw.
|
