---

 

---

---

 

---

Vorige week dinsdag kwam in het Brabants Dagblad bisschop Hurkmans aan het woord. Hij vreest dat gelovigen het verschil niet meer weten tussen een eucharistieviering en een woord- en communiedienst. „De zondag moet een viering zijn met de eucharistie en daar is een priester voor nodig." Hij vraagt zich af of het op een gegeven moment nog verantwoord is in alle kerken vieringen aan te bieden. Hij geeft er de voorkeur aan dat kleinere geloofsgemeenschappen samengaan voor een eucharistieviering met een priester. De bisschop wil woord- en communiediensten alleen in geval van nood, maar vertelt niet wanneer er in zijn ogen van nood sprake is.

 

Dit geluid van de bisschop vraagt er om publiekelijk tegengesproken te worden. Zijn geluid hoort bij een kerk die topdown denkt en opereert. Die het zicht op de kern van het geloof lijkt kwijtgeraakt en onmachtig is nieuwe vormen van kerkzijn te vinden of te gedogen.

De kern van het katholieke geloof is niet de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus bij de consecratie. Die gedaanteverandering is weliswaar volgens de officiële leer van de katholieke kerk het wezenlijke hart van een eucharistieviering, maar ik mag toch hopen dat de kern van het geloof een andere is: dat de mens, naar Gods beeld geschapen, zo goed als God mag en moet zijn voor zijn of haar medemens. Om in dat streven bemoedigd te worden komen gelovigen bij elkaar, al eeuwenlang. Laten we dat vooral blijven doen, met of zonder priester, met of zonder gedaanteverandering, graag met (desnoods zonder) bisschoppelijke zegen. Een kerkelijke viering is immers geen doel op zich, maar vooral een middel om tot gelovig leven buiten de kerk te komen.
Twintig eeuwen lang zijn er steeds weer nieuwe vormen en beelden bedacht om het geloof van onze voorvaderen te bevorderen en er uiting aan te geven. Steeds weer bleken er nieuwe inspirerende bewegingen nodig, zoals kloosterorden en kerkafsplitsingen, omdat de wereld veranderde, de kerk of haar leiding ontspoorde, of het geloof ondergesneeuwd raakte onder uiterlijkheden of tradities. Stimuleren de stichtelijke schilderstukken en de talloze beelden in onze historische kerken het geloof van de meeste gelovigen nog? Processies en heilighartbeelden zijn uit het straatbeeld verdwenen. Het afgeschermde priesterkoor is verdwenen, het kerkvolk is Godsvolk geworden, de aflaten en het biechten zijn afgeschaft, het kerklatijn is een rariteit, en het gregoriaans met zijn vaste teksten uit een grijs verleden is in veel kerken ingeruild voor Oosterhuisliederen.

Ook onze tijd vraagt om nieuwe vormen die het geloof levend kunnen houden. Zonder de overvloed aan priesters van de vorige eeuw komen geïnspireerde gelovigen in een beweging van onderop met inspirerende woord- en communievieringen. Zolang die recht doen aan de kern van het geloof en oproepen tot navolging van Christus mag ook een bisschop daar niet minnetjes over praten of denken. De eerste christenen vormden per stad ook kleine gemeenschappen om het vuur van hun geloof brandend te houden. Een apart priesterkader was er niet: ook de apostelen hadden geen opleiding, alleen een sterk geloof. Priesters en bisschoppen moeten voor ogen houden dat hun missie niet de krampachtige instandhouding van hun positie en hun kader is maar dat het draait om het gelovig leven van hun gemeente. Het gaat niet om de leer van de kerk maar om het leven van de gelovigen. Waartoe waren wij ook weer op aarde?
Het gemiddelde opleidingsniveau van de gelovigen ligt onmiskenbaar hoger dan in vorige eeuwen. In onze maatschappij zijn het niet meer alleen de priesters die gestudeerd hebben. Misschien is daarom een kerk met een kleiner kader ook wel denkbaar en meer van deze tijd. Uiteindelijk zie je buiten de kerk ook een democratisering van het bestuurlijke kader en een ander soort gezagsdrager. Priesters en bisschoppen van de oude snit lijken mij niet essentieel voor het christelijk geloof - zoals Jezus niet veel op had met de schriftgeleerden van de joodse tempel. Essentieel in ons geloof is rechtschapen en rechtvaardig zijn, gericht zijn op het geluk van mens en medemens. Weekendvierigen moeten daartoe oproepen en inspireren. Wanneer ziet de bisschop dat de wereld veranderd is en dat de oude kerkregels en riten de kern van het geloof in de weg zitten?

Er is niets mis met een kleine maar enthousiaste geloofsgemeenschap.Waar twee of drie in mijn naam bijeen zijn, ben Ik in hun midden, heeft Hij gezegd. Schaalvergroting is iets van economen en blijkt allesbehalve goed te werken op scholen, in ziekenhuizen en in zorginstellingen. De menselijke maat moet blijven, de warmte en betrokkenheid van de eigen voorganger doet wonderen, de herkenbaarheid van de lokale gemeenschap, de kerk midden in het dorp, het klokgelui bij een begrafenis van een dorpsgenoot. We gaan de anonimiteit van de grote aantallen toch niet onze kerken binnenhalen? Waarom zijn 500 weekendvieringen voldoende of beter dan 700? Neem gelovigen hun kerk en hun gemeenschap niet af, ook niet omwille van het wonder aan brood en wijn. Hoe kijkt de bisschop trouwens aan tegen het avondmaal binnen de protestantse kerken en tegen het geloof van die gelovigen?

 

Roeping

Het is een goede zaak dat dit weekeinde drie nieuwe priesters gewijd zijn in ons bisdom. Ik hoop wel dat zij hun oorspronkelijke roeping niet zullen vergeten: de dienst aan de medemens in wie God te zien is. Geen herder zonder kudde, maar juist herder bij de gratie van de kudde. God niet alleen of vooral in een kerk of een ciborie, maar lonkend naar ons met de ogen van een kind, een zieke, een vreemdeling. Ik hoop dat de nieuwe priesters 'hun' gelovigen verstaan en bemoedigen, als een vader en een moeder tegelijk, en een andere insteek kiezen dan hun steile recht-in-de-leer-collega in Waalwijk.
Als mondige gelovige kies ik voor een eigentijdse en authentieke geloofsgemeenschap waarin ik God en medemens kan ontmoeten en waarin ik inspiratie en richtingwijzers voor mijn leven op kan doen. De wereld kan er alleen maar beter van worden. Die lokale kerk, groeiend en bloeiend van onderop, wil ik mij niet laten ontfutselen, niet door de macht van de economie en niet door de onmacht van de bisschop.

 

 

brabants dagblad/harrie van den akker

 

 

 

(Harrie van den Akker is hoogleraar aan de Technische Universiteit in Delft en dirigent/organist van de San Salvator-kerk in Den Bosch)