OOSTERHOUT - Honderd jaar geleden werd de eerste steen gelegd voor de Sint Paulusabdij bij Oosterhout. Deze zomer vertrekken de dertien overgebleven benedictijner monniken, omdat er geen jonge aanwas meer is. BN/DeStem staat in deze rubriek stil bij hun vertrek. Vandaag het zesde deel.

Hoe langer je het bestudeert, hoe minder je ervan af weet. Het gregoriaans plaatst ook pater Nico Wesselingh (78) telkens weer voor verrassingen. Het is volgens wetenschappers hoogstwaarschijnlijk de oudste muziek van Europa. Let wel: hoogstwaarschijnlijk.

„Het probleem bij het vaststellen van de melodie van het gregoriaans is dat het om muziek gaat die eeuwenlang uitsluitend mondeling is overgeleverd. De oudste wijze van schriftelijk vastleggen dateert pas van de negende eeuw“, zegt Wesselingh met een glimlach die verraadt dat hij het mysterie koestert.

Het gregoriaans is kerkelijk gezang. Dat is wel zeker. Het vindt zijn oorsprong in de bijbelse periode van voor het Nieuwe Testament en dient van oudsher als ondersteuning van de liturgie. Wesselingh: „Het heeft zijn wortels in de joodse muziek. Ook zijn er duidelijke Griekse en Latijnse invloeden. Later heeft de Byzantijnse cultuur er grote invloed op gehad.“

Wesselingh is al veertig jaar koorleider van de Paulusabdij. Hij is een kenner van het gregoriaans en geldt als een specialist in het maken van melodieën op Nederlandstalige bijbelse teksten.

Deze ontwikkeling zette zich aan het einde van de jaren zestig in op instigatie van Rome. „Het is natuurlijk beter om teksten te zingen die je direct begrijpt. Gewoon in je eigen taal. Het Latijn is nu eenmaal een dode taal die niemand meer spreekt“, zegt Wesselingh.

De mistige ontstaansgeschiedenis van het gregoriaans is een sta-in-de-weg bij het vertalen van de teksten.

„In grote lijnen kunnen we de melodie reconstrueren, maar hoe een lied moet worden uitgevoerd is veel moeilijker te achterhalen. Vroeger kende men geen notenbalken en werd de muziek in een soort steno vastgelegd. En de wijze waarop dat gebeurde, verschilde weer van gebied tot gebied en zelfs van klooster tot klooster. Zo kennen wij bijvoorbeeld een Franse en een Duitse manier van noteren. En natuurlijk is de uitvoering van een bepaald gezang in de ene taal anders dan in de andere“, zegt Wesselingh.

De naam dankt het gregoriaans aan paus Gregorius (zesde en zevende eeuw). Deze paus is belangrijk voor de benedictijnen, omdat hij de eerste was die een levensbeschouwing gaf van de monnik Benedictus.

Wesselingh: „Gregorius vond dat er meer muziek in de liturgie moest worden gebruikt. De legende gaat dat hij op dat idee kwam, nadat een duif hem een melodie in het oor had gefluisterd. Het is een begrijpelijke gedachte dat je door het gebruik van muziek de bijbelse teksten beter op de mensen overbrengt.“

Van origine was het gregoriaans eenstemmig. „Vroeger werd er veel voorgezongen. Het was solistischer. Tegenwoordig heb je veel koorzang en wordt er vaak een orgel gebruikt als begeleidingsinstrument. In het Franse Laon staat een grote kathedraal waar de cantor (voorzanger, red.) het werk helemaal alleen deed. Onze gregoriaanse studie gaat terug op dit soort bronnen“, zegt Wesselingh.

Het maken van melodieën op uit het Latijns vertaalde teksten beschouwt hij als zijn levenswerk.

van	reactie