RK Kerk - Isidorusweb, de portal voor de surfende katholieken

OOSTERHOUT - Honderd jaar geleden werd de eerste steen gelegd voor de Sint Paulusabdij bij Oosterhout. Deze zomer vertrekken de dertien overgebleven benedictijner monniken, omdat er geen jonge aanwas meer is. BN/DeStem staat in deze rubriek stil bij hun vertrek. Vandaag het zevende en laatste deel. BN/DeStem- verslaggever Geert Nijland verbleef voor deze slotaflevering een volle dag in het gastenverblijf.

Precies zoals je je dat voorstelt als je midden in de stad woont. Maar ook hier is het verkeersgeruis nooit ver weg. De A27 is slechts enkele honderden meters van de abdij verwijderd en zorgt voor een constante ruis. Alleen als de wind draait, zal de stilte daadwerkelijk over het klooster neerdalen.

Niet getreurd. Het geluid went. De paters en broeders van de Paulusabdij horen het allang niet meer. En in het gebouw zelf heerst een serene rust die veel goedmaakt.

Het is deze rust die de gasten door de jaren heen bewust hebben opgezocht. ‘Om even tot mijzelf te komen’, heette het dan niet zelden.

Het gastenverblijf van de Paulusabdij heeft altijd goed gelopen. „We hebben vanaf 1895 vrijwel alle geschriften bewaard waarin staat welke gasten hier overnacht hebben. Dat is dus vanaf de Franse tijd van het klooster, want wij kwamen hier pas later. Het is allemaal keurig bijgehouden door mijn voorgangers“, zegt gastenbroeder Frans Huiting (82).

De leegloop van de kerken sinds de jaren zestig heeft de populariteit van het gastenverblijf niet doen tanen. Integendeel. Hoe hectischer de maatschappij buiten de kloostermuren de afgelopen decennia werd, hoe vaker er gasten bij de paters aanklopten voor een overnachting. Ik ben een van de laatsten. Een volle dag ben ik onder de dertien overgebleven bewoners van de abdij. Het wereldkampioenschap voetballen is ver weg.

Er zijn weinig beroepen die zo haaks staan op het kloosterleven als dat van een journalist. Elke dag een deadline, elke dag weer een andere waan of hype. Daar doen de bewoners van de abdij niet aan. Zij gaan voor de lange weg die direct naar ‘het einde’ loopt. Alles wat daarvan afleidt, is afgezworen. ‘Ora et labora’ luidt het motto van de benedictijnen. Bid en werk. En dat alles volgens een strak schema, maar dat is heel wat anders dan een deadline.

De gedachten gaan uit naar de vergeten romanschrijver Pieter van der Meer de Walcheren die in 1970 op 90-jarige leeftijd als benedictijner monnik in de Paulusabdij overleed. Hij werd geboren in een protestantse familie en werd later socialist. In een interview zei hij ooit: ‘Als je het leven zin wilt geven en als je erover doordenkt, dan zijn er drie oplossingen. Je wordt gek als Nietzsche, je schiet jezelf voor de kop of je valt in de duisternis neer voor het Kruis’. Hij koos na tal van omzwervingen voor het laatste. Het kloosterleven had iets onweerstaanbaars voor hem.

Van der Meer de Walcheren was meer dan een gast. Hij trad in. En hoewel er weleens getwijfeld wordt aan zijn overtuiging was hij een gewaardeerd man onder de paters en broeders van de Paulusabdij. De geest van deze eigenzinnige man lijkt nog altijd in het klooster te hangen. Het is een sfeer van intellectualisme, hartelijkheid, ruimdenkendheid en tolerantie. Verwacht van hen geen bekeringsdrift of opdringerigheid. De gast wordt niet geacht in te treden. „We gaan nooit zelf het gesprek met de gasten aan, maar als er bij hen behoefte bestaat om met een van ons te praten dan kan dat“, zegt Huiting.

Iedereen is welkom bij de bewoners van de Paulusabdij. Zowel vrouwen als mannen. De gast zal op voorhand nooit gevraagd worden welke religie hij aanhangt. Huiting: „We beschouwen alle stromingen als volwaardig. Ook het humanisme en het agnosticisme (gaat ervan uit dat je niet kunt weten of God bestaat of niet, GN).“ Dat is een prettige gedachte voor iemand die niet kerkelijk is opgevoed.

De vraag ligt voor de hand: hoeveel moslims hebben er ooit in het klooster overnacht? Het blijkt nooit te zijn voorgekomen. Op de tafel in mijn slaapkamer ligt het Benedictijns Tijdschrift. In het blad staat het verhaal van de Franse pater Christiaan de Chergé die samen met de zes andere trappisten van de abdij Onze Lieve Vrouw van de Atlas in het Algerijnse Tibhirine werd afgeslacht door de GIA (Groupe Islamique Arme). De moordpartij vond plaats in 1994, maar het leest als een verhaal over een gebeurtenis in de middeleeuwen. Het verhaal is vol onbegrip, maar zonder venijn of wraakgevoelens opgeschreven. De orde van De Chergé werd gewaardeerd door de plaatselijke, islamitische bevolking. Het gebruik van dergelijk extreem geweld, in de praktijk meestal tegen de eigen bevolking, gaat het begrip ver te boven. Tijdens de eucharistieviering de volgende morgen bidden de paters en broeders van de Paulusabdij voor een eind aan dit fundamentalistische geweld.

Het dagelijkse leven van de bewoners van de abdij is niet meer wat het geweest is. Elke dag werd er veel tijd ingeruimd voor werk, maar daar zijn de paters en broeders nu te oud voor. Bij het middag- en het avondmaal blijkt ook dat het traditionele voorlezen niet meer plaatsvindt zoals de benedictijnen dat gewend waren. Het zou voor de enkele broeders die dat kunnen te zwaar zijn. De leiding van de abdij besloot daarom om de boeken te laten inspreken op een band. Twee keer per dag wordt tijdens de maaltijd geluisterd naar een van de gekozen boeken. „Zo hebben we ook In Europa van Geert Mak laten inspreken. Een prachtig boek, maar helaas hier en daar wat te bloederig voor bij het eten. De hersenen vlogen zowat van de bladzijdes. Dat was ook voor onze gasten niet altijd even prettig. We hebben dat boek moeten afbreken“, zegt Huiting.

De benedictijnen leven zonder veel woorden. Zwijgend en luisterend naar de lezing nuttigen zij hun maaltijd. Het geeft een ongemakkelijk gevoel, maar een vriendelijke lach stelt de buitenstaander gerust. Je voelt je hier snel een indringer, maar nooit een ongenode gast. Het probleem zit wat dat betreft bij de bezoeker.

De avond is kort in de Paulusabdij. Rond 21.00 uur is het al doodstil. De bewoners gaan vroeg naar bed, omdat zij doorgaans om een uur of vijf in de ochtend weer uit de veren moeten voor het gebed. Van de gasten wordt dat offer niet gevraagd. Zij mogen de wekker om 7.00 uur zetten en dat laat je je als journalist geen twee keer zeggen. Het bed ligt goed en na twaalven wordt ook het geruis van de A27 langzaamaan minder.

Volgende maand verhuizen de broeders en paters van de Paulusabdij naar Teteringen, honderd jaar geschiedenis achterlatend. Ik mag daar van broeder Huiting niet te veel op hameren. Hun plaats wordt immers ingenomen door een relatief jonge en progressieve gebedsgroep uit Frankrijk: Chemin Neuf. De groep is oecumenisch ingesteld. „Wezenlijk heel wat anders“, zeg ik. „Wezenlijk precies hetzelfde“, zegt broeder Huiting.