‘Met rug naar de achterban’
De Pax Christi-directeur benadrukt nog eens dat het nu alleen om een integratie van de twee werkorganisaties gaat, en niet om een fusie waar Mient-Jan Faber destijds zo voor pleitte. “De r.-k. vereniging Pax Christi blijft dus gewoon bestaan, met eigen activiteiten, en blijft ook onderdeel uitmaken van het internationale Pax Christi-netwerk.”
            Gruiters hecht bovendien sterk aan het feit dat de vereniging Pax Christi de kenmerken van een beweging heeft: dat betekent dat initiatieven van onderop in de samenleving komen. “Dat is het civil society-karakter van ons werk, daar ligt ook de link met de democratisering van het vredes- en veiligheidsbeleid. Vrede en veiligheid gaan ons als burgers allemaal aan: dat uitgangspunt hoort bij een vredesbeweging.”
            Wat de achterban merkt van de samenvoeging? Volgens Gruiters komt door de krachtenbundeling meer energie vrij om de kerkelijke achterban bij het vredeswerk te betrekken. “We zullen meer aanwezig zijn, omdat we meer energie kunnen steken in de communicatie naar onze achterban.” Stellig: “Het vredeswerk is geprofessionaliseerd, maar dat mag er nooit toe leiden tot we met de rug naar de achterban opereren.”

Recht op veiligheid
Dat vredeswerk is de laatste jaren behoorlijk ingewikkeld geworden, legt Gruiters uit. “Sinds de Val van de Muur in 1989 spreken vredesorganisaties vooral van ‘complex political emergencies’ – politiek geladen humanitaire noodsituaties – vaak burgeroorlogen. In die ingewikkelde situaties de juiste beslissingen nemen vraagt om kennis, en Pax Christi en het IKV beschikken in 2007 samen over 100 jaar kennis van het vredeswerk.”
            Sinds 1989 spelen normatieve humanitaire overwegingen de sterkste rol bij de humanitaire interventies. Niet de geopolitieke agenda, maar het recht op veiligheid (human security) moet bepalend zijn, benadrukt Gruiters: “En wel vanuit het perspectief van de burgers. De veiligheid van staten is weliswaar belangrijk voor die burgers, maar voor een werkelijk veilige samenleving is meer nodig. Sinds ‘11 september’ staat echter niet de human security, maar de homeland security steeds meer centraal. In zo’n situatie komen het recht van burgers en het belang van staten soms in conflict.”

Normatieve oriëntatie
In dergelijke situaties is een normatieve oriëntatie heel belangrijk: wat is hier gerechtigheid? Als kerkelijke vredesorganisatie heb je die oriëntatie weliswaar, maar ook de kerkelijke vredespraktijk is soms weerbarstig, zo weet Gruiters. “De R.-K. Kerk is geen uniforme homogene eenheid. De ene keer zit zij in een land dichter bij de macht, de andere keer is zij bij uitstek een change agent, een tegenbeweging die aan verandering werkt.”
            Er zijn in conflictsituaties nu eenmaal verschillende posities mogelijk, “die spanning moet je kunnen uithouden en dan op zoek gaan naar de normatieve positie. Soms tref je een verdeelde of aarzelende kerk, of een kerk die zelf bloot staat aan onderdrukking.”
           Overigens beperkt de werkpraktijk van Pax Christi in het buitenland zich niet tot de R.-K. Kerk alleen: ook de protestantse kerken en de Raden van Kerken in diverse landen spelen een rol, aldus Gruiters. “We werken samen met vele kerken en daarbij nog de talloze ‘mensen van goede wil’.”

‘Religie bepalende factor’
Terug naar de Nederlandse vredespraktijk en de samenwerking tussen Pax Christi en IKV. Gruiters: “In de samenleving wordt met een zeker dédain over de factor religie gesproken, maar onze werkpraktijk laat zien dat in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en op de Balkan religie juist een bepalende factor is. Vaak ten goede, soms complicerend of zelfs negatief, maar in elk geval een factor die zich niet laat abstraheren of ontkennen.”
            De samenvoeging met het IKV vergroot ook de maatschappelijke relevantie, verwacht Gruiters: “En dat is nodig om met de politiek en de overheid in contact te kunnen treden. Maar ook binnen de Europese Unie en andere politieke arena’s.”

‘Institutionele reflexen’
Het streven is om met Pax Christi en het IKV per 2007 materieel onder één dak te zijn met één operationele organisatie. “Grosso modo praat je over 50 FTE, en een begroting van 8 miljoen euro op jaarbasis. Die samenvoeging is vooral kennisintensief, ons geografisch bereik is deels overlappend, deels complementair. Vooral in het Midden-Oosten vormen we een interessante combinatie.”
            Voor de samenwerking was geen dwingende externe prikkel, beide organisaties zijn volgens Gruiters financieel in goeden doen en doen nu al werk dat breed gewaardeerd wordt. De beslissing was ingegeven door het langetermijn perspectief: “We willen dat goede werk blijven doen en daarvoor was deze krachtenbundeling een logische stap.”
            Gruiters: “Het samenvoegen van dit soort organisaties gebeurt niet zo vaak, het is misschien ook wel typerend voor onze organisaties dat het nu gebeurt: we hechten meer aan inhoudelijk belang dan aan institutionele reflexen. Hiermee kunnen we ook internationaal onze impact vergroten en onze financiële basis verbreden, bijvoorbeeld bij het verkrijgen van subsidies. Dit werkt kwaliteitsverhogend, maar soms denk ik wel als ik op het station langs een rij goede doelen-billboards loop: “Waar stopt dit?”.