Menseneter
Documentairemaakster Amy Berg weet in iets meer dan 100 minuten je bloed op het kookpunt te brengen met dit relaas. Zij sprak met de griezelig onbewogen O’Grady, father Ollie voor vrienden, in zijn geboorteland Ierland. Daar leeft hij na gevangenschap en therapie in ballingschap maar wel in vrijheid en redelijk goede doen. Dat kunnen de meeste van de slachtoffers niet zeggen. Hun leven en dat van hun families is verwoest. Stap voor stap brengt de film je op suggestieve manier op het punt dat de kannibaal uit de horrorfilm Silence of the Lambs vergeleken bij deze man een doetje is. Naarmate de film vordert wordt het steeds duidelijker dat O’Grady ook een menseneter is maar dan een die zijn slachtoffers in leven laat. Deze herder heeft zijn wellustige tanden in zijn eigen kudde gezet en met half afgevreten zielen proberen ze van hun leven te maken wat er van te maken valt. 

Excuses
Even wekt Amy Berg een sympathie voor hem op als laat horen dat hij zelf ook misbruikt is als kind, thuis en in de kerk. Maar door de manier waarop zij dan O’Grady achter zijn bureau laat vertellen dat hij een excuusbrief wil schrijven, krijg je direct weer spijt van de gevoelde sympathie. Hij hoopt op een weerzien met al zijn slachtoffers en zegt: “Ze hoeven me heus niet te omhelzen. Hoewel, als sommige dat zouden willen, heb ik daar geen bezwaar tegen. Maar een hand is genoeg.” Dan glimlacht hij en kijkt bijna schalks in de camera. Wie moet er dan niet denken aan de slotscène van The Silence of the Lambs waar Hanibal Lecter voor hij uit beeld verdwijnt schmierend zegt: “Ik krijg vanavond een vriend te eten.”  

Vast patroon
Priesters die gelovigen, kinderen en volwassenen, seksueel misbruiken. Het is helaas oud nieuws en vooral in de V.S. goed gedocumenteerd. Het misbruik door father Ollie volgt het vaste patroon. O’Grady zocht in de 70-er jaren zijn slachtoffers, meestal kwetsbare of goedgelovige kinderen, in iedere nieuwe Californische parochie zorgvuldig uit. Vervolgens wekte hij met zijn charme het vertrouwen van de ouders, die nietsvermoedend hun kinderen aan zijn zorg toevertrouwden. Met desastreuze gevolgen. De kinderen leven met een gruwelijk geheim en wanneer zij vroeg of laat hun beklag doen bij de kerkelijke autoriteiten lopen zij tegen een betonnen muur aan van ontkenning. Pas als justitie zich er mee bemoeit komt er enige beweging in de zaak. 

Dader, slachtoffer en getuigen
Bij iedere misdaad zijn drie partijen betrokken: de dader, het slachtoffer en de getuigen. Slechts bij de perfecte misdaad ontbreekt die laatste categorie. Sommige getuigen kunnen alleen spreken met gevaar voor eigen leven en besluiten daarom te zwijgen of hun relaas anoniem te doen. Er zijn ook getuigen die besluiten te zwijgen omdat zij bang zijn op hun verantwoordelijkheid aangesproken te worden. Zij hadden namelijk op enig moment de misdaad kunnen voorkomen, maar kozen er voor de andere kant op te kijken. Tot die categorie behoren volgens Amy Berg degenen die voor O’Grady verantwoordelijk waren en die van het misbruik afwisten. Keer op keer werd O’Grady overgeplaatst en kon hij opnieuw zijn gang gaan. 

Kardinaal Mahony
De aartsbisschop van Los Angeles, kardinaal Mahony, nam ten tijde van het misbruik het dossier O’Grady van zijn voorganger over. De vraag die nu in Californië nog steeds speelt is: zijn Mahony en zijn voorganger medeschuldig doordat zij het wisten en niets deden. De film bevat tot op heden onvertoonde video opnamen van een verhoor onder ede van Mahony. Nadat je inmiddels als kijker al murw bent door alle trieste verhalen is het schokkendste fragment van dit authentieke videomateriaal het moment waarop je de onderzoeksrechter buiten beeld hoort vragen: “Is het hebben van seksuele verlangens ten opzichte van een negenjarige een reden om iemand uit het ambt te zetten?” en Mahony droogjes antwoordt: ‘Neen’. De film onderstreept voortdurend het negeren van de slachtoffers, het halfzacht aanpakken van de daders en het schoonvegen van de kerkelijke straatjes in Californië. 

Oscarwinnaar? Gaat de documentaire op zondag 25 februari een Oscar voor de beste documentaire winnen? Als dat het geval is dan zal dat vooral te danken zijn aan het politieke statement van de film. Op de kwaliteit van de film als documentaire is namelijk wel iets af te dingen. Net als Michaël Moore (Fahrenheit 9/11) doet Berg aan suggestieve montage van zowel beeld als geluid, waardoor je als kijker de kans wordt ontnomen zelf je afwegingen te maken. De hoofdlijn van de film is sterk en stelt indringend de vraag: hoe is het in Godsnaam mogelijk dat zo een monster ongestoord jarenlang met medeweten van zijn superieuren zijn gang kon gaan?  Halve theorieën Maar de antwoorden op die vraag zijn in slordige zijlijnen neergezet. Er worden halve theorietjes van het soort ‘grote stappen snel thuis’ opgeworpen. Zoals wel vaker worden het eenhoofdig leiderschap van de kerk met zijn topdown structuur en het verplichte celibaat als hoofdschuldigen aangewezen. In andere kerken en sectoren waar seksueel misbruik plaatsvindt, zoals in de kleine protestante kerken, het onderwijs, de zorg en hulpverlening, is geen sprake van eenhoofdig leiderschap en celibaat, maar wel steeds van machtmisbruik door autoriteitsfiguren. Het wederhoor wordt afgedaan met een tekstbord aan het einde van de film: ‘dé katholieke kerk wilde niet reageren’. Ook laat de documentaire onvermeld dat Mahony een 13 koppige raad heeft ingesteld die de regie over de afhandeling van misbruikzaken in handen heeft, dat hem drie FBI agenten zijn toegewezen die ieder moment in actie kunnen komen, dat ‘burgerpersoneel’, priesters en bisschoppen inmiddels trainingen volgen om misbruik te voorkomen en te herkennen.    Suggestieve effecten Dan werkt Berg ook nog met te suggestieve shots van kruisbeelden, kerkinterieurs, schoolbanken en kinderspeelplaatsen, natuurlijk dik aangezet met quasi gregoriaans gezang á la Da Vinci Code. De documentaire Capturing the Friedmans (2003) over de kleinburgerlijke computerleraar die samen met zijn zoon tientallen leerlingen vreselijk misbruikte volgt een veel strakkere en zuiverdere lijn en heeft daardoor veel grotere filmische kracht dan Deliver us from evil. Deze film werd in 2004 overigens in dezelfde categorie genomineerd voor een Oscar en was onlangs nog te zien op de Nederlandse televisie.

Prijs voor de slachtoffers
Als er prijzen moeten worden uitgeloofd voor deze documentaire dan komen die toe aan de slachtoffers van O’Grady. Het verhaal van mijnheer en mevrouw Jyono is hartverscheurend. Als vrome en toegewijde katholieken voelden zij zich zo intens verraden door father Ollie die hun dochter Ann verkrachtte. Als vader Jyono vertelt over het moment dat hij zich dit realiseerde schreeuwt hij het ui voor de camera: “Mijn hele wereld stortte in. Hij heeft ons leven, ons gezin verwoest. Ik weet niet waar ik heen moet met mijn woede.” Ann is wonder boven wonder gelovig katholiek gebleven. Zij wil maar kan niet in de kerk trouwen omdat vader geen stap meer in een katholieke kerk wil zetten en haar dus niet naar het altaar kan begeleiden. Maar hij wordt wel de held van de film als hij ondanks zijn weerzin zijn dochter vergezelt naar Rome, het hart van de kerk, om daar met andere slachtoffers een petitie aan de nieuwe paus af te geven. We zien dat ze niet verder komen dan de Zwitserse garde. 

Populair

Nieuws

Laatst toegevoegd

Pagina opties