De paus is dood: inleiding
Zodra een paus sterft, gelden nauwgezette procedures. Alle procedures na het overlijden van de paus zijn door paus Johannes Paulus II vastgelegd in de constitutie Universi Dominici Gregis, die op 22 februari 1996 is opgesteld. Het document gaat ook in op de periode dat er geen paus is - de sedes vacante - en de wijze waarop een nieuwe paus wordt gekozen.
Mocht de paus overlijden tijdens een verblijf buiten het Vaticaan, dan is de Apostolische Kamer verantwoordelijk voor het overbrengen van het stoffelijke overschot naar Rome.
Camerlengo
Als eerste zal de prefect van de pauselijke huishouding (op dit moment kardinaal James Harvey) de camerlengo over de dood van de paus informeren. De camerlengo is de schatbewaarder van de Katholieke Kerk en administrateur van de eigendommen van de Heilige Stoel. De camerlengo is ook het hoofd van de Apostolische Kamer. De Spaanse kardinaal Eduardo Martinez Somalo is sinds 1993 camerlengo.
Een priester bidt een gebed voor overledenen en één van de aanwezige prelaten bedenkt het gezicht van de paus met een witte doek. Vier kaarsen worden aan het bedeinde aangestoken en in een aangrenzende kapel wordt een heilige mis voor overledenen opgedragen.
Zilveren hamertje en 'Papa vere mortuus est'
De camerlengo stelt traditiegetrouw ceremonieel het overlijden van de paus vast in (verplichte) aanwezigheid van de secretaris van de Apostolische Kamer (Enrico Serafini), drie prelaten van de Apostolische Kamer (mgr. Karel Kasteel, mgr. Antonio Maculli, mgr. Vincenzo Ferrara) en de ceremoniarus voor pauselijke liturgische vieringen (mgr. Martini). Eventueel zijn familieleden bij het sterfbed aanwezig. Driemaal roept de camerlengo de
doopnaam van de paus. Vervolgens houdt hij een spiegeltje onder de mond en de neus van de paus om eventuele ademhaling te signaleren. Met een zilveren hamertje klopt hij driemaal op het voorhoofd van de paus, zodat vaststaat dat hij dood is. Dit is de ceremoniële doodverklaring, zoals het vroeger ging. Bij het overlijden van paus Johannes Paulus II in 2005 volstond de camerlengo door het drie keer zijn
doopnaam te zeggen om vast te stellen dat de paus niet meer antwoordde.
Daarnaast zal de persoonlijke arts van de paus de officiële verklaring van de gestorven paus verzorgen. Vervolgens roept de camerlengo uit 'Papa vere mortuus est', Latijn voor 'De paus is werkelijk dood'.
Vissersmanring, de 'Pescatorio'
|
Wat volgt, is dat de camerlengo de overlijdensverklaring van de paus laat opstellen. De camerlengo verwijdert de vissermansring van de vinger van de paus. De ring wordt later vernietigt in bijzijn van het collega van kardinalen. Hiermee wordt praktisch voorkomen dat iemand anders de pauselijke autoriteit overneemt en ceremonieel duidt het eveneens het einde van het pausschap. Een autopsie op de paus vindt niet plaats en de kamer van de paus wordt verzegeld. |
De kardinaaldecaan (kardinaal Ruini) maakt vervolgens het overlijden wereldkundig. Tegelijkertijd deelt de prefect van de pauselijke huishouding het overlijden mee aan de deken van het college van kardinalen. Via deze lijn worden alle kardinalen gesommeerd naar Rome af te reizen. Aangezien de paus ook een functie als staatshoofd heeft, krijgen de apostolisch nuntii, de ambassadeurs van de Heilige Stoel, de opdracht om de regeringen te informeren op voor een staatshoofd gebruikelijke manier over het overlijden van de paus.
| Daarnaast informeert de camerlengo de kardinaal-aartspriester van de Sint Pieterbasiliek en de verantwoordelijken van de Kerk van Sint Jan van Lateranen (de kerk van de bisschop van Rome), het Apostolische Paleis en de zomerresidentie Castelgandolfo.
De vlag van het Vaticaan zal halfstok komen te hangen, en de bronzen deur van de Sint Pietersbasiliek blijft gesloten. |
|
Meer weten?
(Met dank aan dr. Ton Meijers, Katholieke Universiteit Utrecht en Jacqueline Schippers en Eline Huyben, Universiteit Leiden/vergelijkende godsdienstwetenschappen)
