Be-wegen naar vrede (thema Vredesweek 2004)
Ingrediënten voor een gelovige vredesliturgie
Voorlopig zullen de meeste ingrediënten in de liturgiekeuken niet overal voorradig zijn. Goede kooksters en kokers vinden echter altijd wel hun alternatieven.
Men neme:
1. een langreikende loopmicrofoon
2. Genoeg ruimte om in een kring te kunnen staan
3. Tevoren aangeboden, bijvoorbeeld in het parochieblad, de schriftteksten met een aantal vragen daarbij (zie onder).
4. Meer tijd dan een uur voor de samenkomst
5. Een tevoren gemelde aankondiging dat buiten de samenkomst er gelegenheid is om buiten een tocht in en naar practische vrede te lopen.
Actief hopen op vrede
Wie van ons wanhoopt niet vaak aan de mogelijkheid om op aarde in kleine en grote kring tot werkelijke vrede te komen. Aan je eigen zo beperkte mogelijkheden om daaraan ook iets bij te kunnen dragen. En toch...
Die woordjes: 'En toch' vormen het refrein in de geschiedenis van de joodse verhalen, die van Jezus inbegrepen. Joodse wijsheid, in het harde leven gerijpt, moet ons juist ook hiert en nu helpen.
Vrede - Sjaloom - komt niet tot stand zonder spanning. Het is geen softe zaak. Jezus zegt zelfs: Denk niet dat ik vrede kom brengen. Juist strijd, tot binnen de gezinnen toe (Lukas 12,51). Ook het scheppingsverhaal schildert het ontstaan van een goede wereld als een proces van het heel serieus nemen van werkelijke tegenstellingen. Op de eerste dag worden dag en nacht van elkaar gescheiden. Dan de zee van het land, enzovoorts. Sjaloom, vitale vrede, ontstaat juist door de tegengestelden met elkaar te confronteren. Doorgaans wordt dat negatief als polarisering beoordeeld. Water en vuur zijn allebei onmisbaar. Maar vlak bij elkaar blust het water het vuur en verdampt het vuur het water. Noordpool en zuidpool houden de aarde bij elkaar, maar ze kunnen dat alleen maar door een sterk spanningsveld tussen elkaar in.
Mannen en vrouwen kunnen wel even aan unisex ruiken, maar ze kunnen beter ook hun 'tegenover-elkaar' in het 'hulpe-voor-elkaar' eerst goed verhelderen. En dan te zien hoe ze van daaruit verder kunnen komen.
In de katholieke kerk vooral is dat joodse tegenover elkaar stellen en van daaruit verder komen niet voor de hand liggend. Paulus geeft daar overigens in zijn briefje aan zijn vriend Timotheus ook wel blijk van: Bidt voor de koningen, schrijft hij zonder verder enige kritiek op koningschap.
Jezus zet niet koningen, de heersers, maar de kleinsten in het midden. En dat, zo zegt de eenling Amos, gaat tegen de ook toen heersende cultuur in: daar worden armen verkocht voor een paar schoenen.
Jezus, geheel in joodse stijl, zegt niet dat we geen vijanden mogen hebben. Wel dat we ze lief moeten krijgen. Dat betekent niet de tegenstellingen in belangen of wat ook te verdoezelen. We moeten ze juist verhelderen om van daaruit samen toch verder te komen. Op een positieve manier goed ruzie leren maken.
Concrete vragen:
- In een parochiekerk zitten de zwarte mensen doorgaans vanzelfsprekend achterin. Laat maar zitten? Of ter sprake brengen? Hoe dan?
- In die kerk is er ook maar één microfoon. Eén heeft het er voor het zeggen, de anderen mogen horen. Gaat het bij ons om gehoorzaamheid of om mondige saamhorigheid? Is braaf gehoorzamen christelijk joods? Zou Amos dit pikken? En Jezus?
- Zullen we zondag nu eens niet pas na het Onze Vader maar direct al aan het begin elkaar de vrede toewensen? En doen we dat dan eens met eigen woorden? Komen we daarbij uit de banken? Maken we misschien een grote kring, handen in elkaar? Zoek je ookn degenen op, met wei je het niet zo makkelijk hebt?
- Over welke tegenstellingen maakt u zich de grootste zorgen:
Gewone mensen - criminele jongeren'
Rijken - armen, in eigen land? In de hele wereld?
Moslims - niet moslims
Mannen - vrouwen
Kerkelijke leiders, voorgangers - gelovig volk
Andere tegenstellingen:
Wilt u daar desgevraagd iets over zeggen in een samenkomst of schrijven in het parochieblad?
Denk niet dat wat u voelt en denkt niet belangrijk zou zijn. U heeft uw eigen vaak ook niet makkelijke leven, dat alle eerbied en aandacht volop waard is. Juist als je samen in de buurt van Jezus bent.
Tips voor de samenkomst
Het mag duidelijk zijn: Ik heb, juist als het om sjaloom gaat, grote vragen bij onze zondagse samenkomsten. De joodse kleinschalige wekelijkse huisvieringen, die het aan het Joodse volk mogelijk heeft gemaakt om eeuwenlang zonder land, overal als wereldburgers verspreid, tegen alles in te overleven, lijken me verre te verkiezen boven de onze. In onze kerken zijn we onderling non-communicatief, vaak met jassen aan en naar elkaars ruggen kijkend aanwezig. En dus afwezig. Geen echt lichaam van Christus, met hand voet, oog en oor, onderling saamhorig.
Maar toch. Hier en daar zijn kerken toch al in een half ronde opstelling gebouwd. Hier en daar zijn al vormen van dialogerend preken ontwikkeld. Of ook vormen die tot goede koffiegesprekken (waar de echte communie vaak begint) leiden.En altijd kunnen weer kleine stappen worden gezet.
Vrede is een creatieve opdracht
Vrede heeft geen weg. Al gaande, zoekende, wordt de weg gebaand. Vrede allereerst dan ook in de gelovige samenkomst: Met als ideaal dat van het Joodse geloven: Gedenk dat je ooit slaaf was in Egypte: Trek naar het land waar geen slaaf meer is en geen slavenhouder, geen allesweter en vele nietweters, geen heilsmachten tegenover heilsafhankelijken. Geen kerk met Constantijnse structuren maar een gemeenschap naar de evangelische raden: saamhorig in bezit, in beslissing en in gemeenschap.
Hoe maak je vanuit de gegeven situatie een begin?
- Bezie of de vormgeving van de viering qua ruimtelijke opstelling saamhoriger kan.
- Open deze keer de viering met de vredewens.
- Betrek in de voorbereiding zoveel mogelijk kerkbezoekers.
- Gun die een eigen taak.
- Bij de verkondiging: Graag een kort verhaal van één van hen, zoals ooit de Servisch Joegoslavische parochiane in een parochiekerk.
- Ook bij de tafelviering.
- Nodig achter de tafel een kring van mensen uit.
- Nodig in alle vrijheid de aanwezigen uit om bij het Onze Vader te gaan staan en elkaar de hand te reiken.
- Stel een saamhorig gebaar door vóór het communiceren grote 'hostie's' met anderen achter de tafel in stukken te breken en zo het samen delen te benadrukken.
- Nodig uit om niet ('als in een cafetaria' kardinaal Lercaro) ieder voor zich te eten, maar te wachten tot iedereen heeft. Spreek op dat moment een goede tekst uit.
- Vraag bij het drinken van de kelk aan de achter de tafel aanwezigen om een dronk uit te brengen: Ik drink op...
Uiteraard ook op de radicale liefde van Jezus.
- Breng tot uiting bij de zegen, dat wij allen met elkaar gezegend zijn, en samen een zegen mogen zijn voor de wijk en de wereld om ons heen.
- En bevorder door alles heen de sfeer van ontspanning en van humor, van de joodse witz. Het bevrijdende geloof dat hoe hard en vast de tegenstellingen ook zijn er toch altijd nog speling te vinden is, tot op Golgotha toe.
De Schriftteksten
Graag benadruk ik dat Amos geen enkel officiëel gezag wil vertegenwoordigen. Alleen dat van het scherp durven zien, en zo de harde tegenstellingen voelbaar te maken, zodat er keuzes gemaakt kunnen worden.
Hetzelfde geldt voor beide verhalen van Jezus. Zij doen een beroep op zelfbewust kijken naar de werkelijkheid en naar duidelijk kiezen . Niet voor een makkelijke doekjesvoorhetdoorbloeden-vrede, maar voor de blij-moedige weg door tegenstellingen heen naar waarachtige vrede.
Na de viering
Vrede stichten betekent op weg gaan. Naar de anderen, die andere belangen lijken te hebben. Zie boven. In de vredesweek kan dat geoefend worden.
Een groepje gaat bijvoorbeeld naar een moskee of een vereniging van Moslims. Of naar een Turks theecafé. Vrouwen maken op hun wijze contacten. Allerlei mogelijkheden zijn er: contacten met hangjongeren, met asielzoekers, woonwagenbewoners, maar ook met familie of buren, waar we het niet goed mee hebben. Of ook met jezelf, waar baasje en slaafje soms over elkaar heen buitelen.
Niet teveel hooi op de vork nemen uiteraard. Wel verslaggeving in het parochieblad.
