'Nieuwe' bewegingen
Op Pinksteren 1998 waren leden van de zo te betitelen "nieuwe bewegingen" uitgenodigd in Rome. 56 van deze groeperingen waren vertegenwoordigd met zo'n kwart miljoen aanwezigen. Vele van deze nieuwe bewegingen ontstaan in de jaren zeventig en kennen in de afgelopen twintig jaar een opmerkelijke groei. Het is geen nieuw verschijnsel in de kerk. In de Middeleeuwen waren er de nieuwe Orden van de Franciscanen en de Dominicanen en in de 16de eeuw de Jezuïeten en hervormde Karmel, en in de 18de en 19de eeuw de vele caritatieve congregaties, om er enkele te noemen. Opmerkelijk is dat de nieuwe bewegingen ook jonge mensen aantrekken, roepingen tot het priesterschap en religieus leven kennen en in hun geledingen alle generaties vertegenwoordigd weten.
De nieuwe bewegingen zijn moeilijk te definiëren. Het zijn vaak hele verschillende religieus geïnspireerde (leken)organisaties en/of gemeenschappen. De term is dan ook eerder een containerbegrip, een verzamelnaam. Ieder heeft zijn eigen specifieke spiritualiteit, of richt zich op bepaalde thema’s. Sommigen kennen leden, anderen vooral sympathisanten of deelnemers aan bijeenkomsten. Zowel leken, gezinnen als priesters en religieuzen zijn te vinden bij de nieuwe bewegingen.
Op deze pagina algemene achtergrond en informatie per gemeenschap.
Vooral uit lekeninitiatief ontstaan
Eigenlijk zijn nieuwe bewegingen van alle tijden. Ze zijn er altijd geweest en ontstaan vanuit de vragen uit hun tijd. De meest bekende zijn de religieuze orden, die elders op Isidorusweb staan beschreven. Kenmerkend aan de nieuwe bewegingen van de laatste honderd jaar is, dat zij vooral uit leken zijn ontstaan. Voorbeelden van bewegingen uit het begin van de 20e eeuw zijn de Katholieke Actie, Focolare en Foyer de Charité. In de publicatie Gegroeid in de 20e eeuw schrijven Horsthuis et al.: “Twee evangeliserende Mariale bewegingen ontstonden reeds in 1917 en 1921. De Ridderschap van de Onbevlekte, begonnen bij Kolbe, en vanuit Ierland het Legioen van Maria. In 1936 de gemeenschappen van de Foyer de Charité in Frankrijk begonnen en de Focolare-beweging die in 1943 in Italië ontstond. Terzelfdertijd begonnen op Mallorca de Cursillo’s en in de jaren vijftig, door de priester Don Giussano in Milaan, de beweging Communione e Liberazione. Jean Vanier begon in de jaren zestig in Noord Frankrijk met de Arkgemeenschappen en stichtte in 1971 samen met Marie-Helen Mathieu de beweging ‘Geloof en Licht’. In 1964 startte in de krottenwijken van Madrid de Neocatechumenale Weg en in 1972 in Parijs de gemeenschap Emmanuel. Vanaf 1967 verspreidde de charismatische vernieuwing zich wereldwijd in de R.-K. Kerk. Een stroming die eerder al in andere kerken bestond en die een veelvoud aan nieuwe gemeenschappen en nieuwe evangelisatie zou gaan voortbrengen. Het zwaartepunt van de Katholiek Charismatische Vernieuwing lag in de beginjaren in de Verenigde Staten, waar in 1968 ook de Marriage Encounterbeweging ontstond. Al deze bewegingen zijn ook in Nederland aanwezig. Eén van de bewegingen die alleen in Nederland voorkomen begon eind jaren zeventig: de Werkgroep Katholieke Jongeren (WKJ).”
Erkenning
Omdat het vooral initiatieven vanuit leken zijn, is vanuit het Vaticaan de Raad voor de Leken opgericht. Zo kan de paus en de bisschoppen de bewegingen toetsen of helpen hun weg in de wereldkerk te vinden. Het is niet verwonderlijk dat de paus een officiële erkenning belangrijk vindt. In de Apostolische Exhortatie ‘Christifides Laïci’ uit 1988 zijn de eerste Vaticaanse kaders over nieuwe kerkelijke bewegingen terug te vinden. Er worden ook ‘criteria’ aangegeven. De paus vroeg in 1998 de bewegingen om ‘steeds edelmoedig en nederig rekening te houden’ met deze criteria van kerkelijkheid:
- het primaat dat wordt gegeven aan de roeping tot heiligheid van elke christen (geestelijke groei)
- de verantwoordelijkheid voor de belijdenis van het katholieke geloof (verkondiging en catechese)
- het getuigenis van een hechte en overtuigde gemeenschap (relatie met de universele kerk)
- de overeenstemming met en de deelname aan het apostolische doel van de kerk (evangelisatie, missie)
- de inzet voor een aanwezigheid in de menselijke maatschappij (sociale leer, diaconie)
Het KASKI publiceerde in september 2005 een onderzoeksrapport naar nieuwe bewegingen en - gemeenschappen. Zij maakt een onderscheid te maken tussen:
- groepen die kerkelijk goedgekeurd zijn (d.i. geregistreerd staan bij de Raad voor de Leken)
- groepen (nog) niet kerkelijk (goed)gekeurd zijn;
- groepen die als lekenbeweging gelieerd zijn aan orden en congregaties, respectievelijk ‘nieuwe kerkelijke bewegingen’ en ‘nieuwe religieuze bewegingen’.
Groepen die kerkelijk goedgekeurd zijn
Het KASKI geeft zestien kerkelijk goedgekeurde groepen die in Nederland actief zijn:
-
De Ark-gemeenschap
-
Katholieke Charismatische Vernieuwing
-
-
Cursillo
-
Focolare (Werk van Maria)
-
Foyer de Charité
-
-
-
Gemeenschappen van de Heilige Familie
-
Legioen van Maria
-
-
De Neo-catechumenale Weg
-
Ridderschap van de Onbevlekte
-
-
-
Gemeenschap van Sint Jan
Groepen die (nog) niet kerkelijk goedgekeurd zijn
Het KASKI telt er zestien:
-
Vrouwe van Alle Volkeren
-
Het Hoge Steen
-
De Hooge Berkt
-
Contact Rooms-Katholieken
-
Engelenwerk
-
Gemeenschap van de gekruisigde en Verrezen Liefde
-
ZIN in Werk
-
Jongerenkerk Venlo
-
Legionairs van Christus
-
Mariënburgvereniging
-
Zonnewende
-
Nieuwe Aarde Gemeenschap
-
RK Nederlands Centrum Pro Fide et Ecclesia
-
Stadsmonniken Amsterdam
-
Het Werk
-
Willibrordushuis
Groepen die gelieerd zijn aan orden en congregaties of nieuwe kerkelijke/religieuze bewegingen
Het KNR heeft een inventarisatie gemaakt van deze derde categorie. Ze deelt deze onder in vier subcategorieën:
1. Geassocieerden en groepen van leken die min of meer rechtstreeks met religieuze instituten zijn verbonden
Het KNR rekent hieronder 27 groepen zoals bijvoorbeeld de Leken-Maristen, de Familia Augustiana en Chevalier.
Klik hier voor een volledig overzicht
2. Communiteiten van religieuze instituten waar (geassocieerde) leken meeleven)
Dit zijn ongeveer tien gemeenschappens zoals de Priorij Emmaus en de Eleousa communiteit.
Klik hier voor een volledig overzicht
3. Min of meer zelfstandige groepen of bewegingen en ‘andere vormen van erfgoed doorgeven’.
De KNR komt tot 17 bewegingen, als de Don Bosco Groep Nederland, de Catholic Worker Beweging, de Franciscaanse Beweging of Scala.
Klik hier voor een volledig overzicht
4. Min of meer zelfstandige religieuze leefgemeenschappen van (vooral) leken die een band hebben met religieuzen.
Het KNR kent er vijftien, met als voorbeeld De Wonne, de Hooge Berkt en de Nikola-kommuniteit.
Klik hier voor een volledig overzicht
