Dierensymbolen
Zowel in de Bijbel als daarbuiten, bijvoorbeeld op schilderijen of op voorwerpen in het kerkinterieur zijn talrijke verwijzingen te vinden vanuit de dierenwereld naar het geloof.
Het voornaamste symbool is zonder enige twijfel het Lam. In het Oude Testament zijn al verschillende verwijzingen te vinden, maar het is vooral Johannes de Doper die de expliciete vergelijking maakt tussen Jezus als het Lam Gods. Dit staat opgetekend in het eerste hoofdstuk van Johannes, vers 29: "Zie het Lam Gods, dat wegneemt de zonde van de wereld." In de Openbaring van Johannes ziet de evangelist het Lam op de hemelse troon, waarbij hij vermeldt, "Hij zag eruit alsof het geslacht was". Engelen roepen uit: "Waardig is het lam dat geslacht werd, de macht en de rijkdom, de wijsheid en de kracht, de eer en de heerlijkheid en de lof te ontvangen."
In de schuldbelijdenis van de Eucharistie komt het lam in het gebed terug: 'Lam Gods, dat wegneemt de zonde', in het Latijn het Agnus Dei. In de voorstelling van het Laatste Oordeel van de gebroeders Van Eyck in de Sint Bataafskerk in Gent is een prominente plaats ingeruimd voor het (verheerlijkte) Lam. In de Middeleeuwen is de afbeelding van het Lam Gods met een doorstoken borst waaruit bloed vloeit in een kelk veelvoorkomend.
De leeuw als symbool van Christus vindt zijn basis in de Openbaring van Johannes: "De leeuw uit de stam Juda, de wortel van David, heeft overwonnen: Hij mag het boek openen en de zeven zegels verbreken." Het heeft de betekenis van de overwinnelijkheid.
In de bijbel komt de leeuw in meerdere betekenissen voor: zowel als symbool voor kracht (het goede) als voor vrees (het kwade), zoals bijvoorbeeld in Psalm 21: "Red mij uit de muil van de leeuw, bescherm mij tegen de horens van de wilde stier." Andere bekende verwijzingen zijn Daniel in de leeuwenkuil en Samson die met een leeuw vecht.
De pelikaan is het symbool van de lijdende Christus. De bron hiervan is een strofe uit de hymne Adoro Te van Thomas van Acquino:
|
Pie Pelicane, Jesu Domine
Me immundum munda tuo sanguine
Cuius una stilla salvum facere
Totum mundum quit ab omnu scelere |
Liefderijke Pelikaan, Heer Jezus
Zuiver mij onzuivere door uw bloed
waarvan een enkele druppel vermag schoon te wassen
Heel de wereld van al haar misdaden. |
Ook bij de kruisiging komt het symbool van de pelikaan terug. In de Physiologus, een oud geschrift vol dierensymbolen uit de 3e eeuw, doodt de pelikaan zijn jongen om na drie dagen haar eigen borst open te pikken en door de bebloede borst de jongen weer het leven te geven.
De adelaar is de vogel die het hoogst van allemaal vliegt. Het is de heerser van de lucht, zoals Christus heerst in de hemelen.
De haan als symbool van Christus is de overwinnaar van het licht op de duisternis. Hij schudt iedereen wakker uit de slaap van de dood. Maar, de haan is ook een verwijzing naar de ontrouwe Petrus. Jezus voorspelde dat Petrus hem tot drie keer toe zou verloochenen voordat de haan zou kraaien.
Het verlangen naar Christus wordt uitgedrukt in herten, zoals genoemd in Psalm 41: "Zoals het hert verlangt naar water, zo verlangt mijn ziel naar U". Vanwege de verwijzing naar water, is het hert ook weer beeld van het doopsel, en de Eucharistie. Bij of op vroegmiddeleeuwse doopvonten wil daarom nog wel eens een hert bij een waterbron staan afgebeeld.
