Kathedraal en domkerken
Een kathedraal is de hoofdkerk van een bisdom. Het is de kerk waar een bisschop zetelt. De benaming valt te herleiden tot ‘ecclesia cathedralis’: kerk van de zetel. Die zetel is letterlijk de zitplaats van de bisschop, het cathedra, die in het priesterkoor van de kerk staat opgesteld.
De bisschopskerk is de belangrijkste kerk van een bisdom. Een kathedraal kan als kathedraal worden gebouwd, maar een parochiekerk kan ook tot kathedraal worden verheven. In de oosterse kerken heet een kathedraal metropool.
Een dom (Latijn: domus) is meestal synoniem aan een kathedraal (of een ander belangrijk kerkgebouw met een bovenregionale functie). Ook hoofdkerken van vroege aartsbisdommen worden als dom aangeduid. Bekende voorbeelden zijn de dom van Aken, Keulen, Regensburg, Trier, Wenen, Milaan en Turijn.
Nederland heeft 7 gewijde kathedralen:
|
Sint Catharinakathedraal van het aartsbisdom Utrecht (sinds 1853)
De Sint Jozefkathedraal van het bisdom Groningen-Leeuwarden (sinds 1981)
De Sint Bavokathedraal van het bisdom Haarlem (sinds 1898)
De HH. Laurentius en Elisabethkathedraal van het bisdom Rotterdam (sinds 1967)
De Sint Antoniuskathedraal van het bisdom Breda (1853-1875 en sinds 2001)
De Sint Janskathedraal van het bisdom Den Bosch (sinds 1559)
De Sint Christoffelkathedraal van het bisdom Roermond (1661-1801 en sinds 1853) |
|
Alleen de Haarlemse kathedraal is ook als zodanig gebouwd. De Domkerk in Utrecht was dat ook, maar na 1580 is het geen katholieke kerk meer, en daarmee geen kathedraal in kerkelijke zin. Voormalige kathedralen zijn verder de Martinikerk in Groningen en de Lebuinuskerk in Deventer. Hoezo voormalig? In de zin van het kerkelijk recht kan maar één kerk de hoofdkerk zijn. Bisdommen kunnen opgeheven worden of van gebied veranderen, en dan kan een kerk zijn kathedrale functie verliezen. Evenwel kan de kerk nog wel als kathedraal worden genoemd.
België kent 9 gewijde kathedralen:
-
De Sint Michiel en Sint-Goedele kathedraal in Brussel, van het aartsbisdom Mechelen-Brussel/Brussel (sinds 1961)
-
De Sint Romboutskathedraal in Mechelen, van het aartsbisdom Mechelen-Brussel/Mechelen (sinds 1559)
-
De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van het bisdom Antwerpen (1559-1803 en sinds 1961)
-
De Sint-Salvatorkathedraal van het bisdom Brugge (sinds 1834)
-
De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van het bisdom Doornik
-
De Sint-Baafskathedraal van het bisdom Gent (sinds 1559)
-
De Sint-Quintinuskathedraal van het bisdom Hasselt (sinds 1967)
-
De Sint-Pauluskathedraal van het bisdom Luik (sinds 1801)
-
De Sint Aubain kathedraal van het bisdom Namen (sinds 1559)
Beroemde kathedralen elders in de wereld zijn:
-
Sint Giovanni in Latereno in Rome
-
Deutscher Dom in Berlijn (evangelisch geworden)
-
Kaiserdom in Speyer
-
St. Paul’s Cathedral in Londen
-
Notre Dame in Parijs
-
Hohe Domkirche St. Peter und Maria (de Dom) in Keulen
-
St. Patricks Cathedral in New York
-
Stephansdom in Wenen
-
Sint Vituskathedraal in Praag
-
Stephanskathedraal in Budapest
-
San Marcokathedraal in Venetië
-
Cathedrale Notre Dam in Chartres
Een overzicht van alle kathedralen is in opbouw:
