Het celibaat: ongehuwd en geen sex
Volgens velen is het celibaat niet van deze tijd en ook tegennatuurlijk. Ook helpt het celibaat niet tegen het priestertekort. Waarom is dat celibaat er nou en wat zijn de voor- en nadelen?
|
Om priester te kunnen worden in een rooms-katholieke kerk is het celibaat verplicht, net als voor mensen die intreden in een kloosterorde. De leidende gedachte is, dat iemand die zich niet aan een ander bindt, zich beter kan wijden aan God en de mensen. Of, zoals het in de kerkelijke leerboeken (KKK) staat:
Alle gewijde bedienaars van de Latijnse kerk worden gewoonlijk gekozen onder gelovige mannen die celibatair leven en de wil hebben het celibaat te onderhouden 'omwille van het rijk der hemelen' (Mt. 19,12). Geroepen om zich onverdeeld te wijden aan de Heer en aan 'zijn zaak', geven zij zich geheel aan God en de mensen. Het celibaat is een teken van dit nieuwe leven waaraan de bedienaar van de kerk zich wijdt; met een blij hart aanvaard, straalt het de boodschap van het rijk Gods uit. |
|
In de pauselijke brief Pastores dabo vobis (Ik zal u herders geven) schrijft paus Johannes Paulus II dat priesters geen vrouw hebben, maar wel een echtgenote: de Kerk, de bruid van Christus. In die zin kan een priester de Kerk liefhebben zoals Christus de kerk liefheeft, analoog aan een huwelijk waarin man en vrouw een echtelijke relatie hebben.
Voordelen
Hierboven is al genoemd, dat niet gebonden priesters beter hun taak kunnen uitoefenen. Het is een teken van solidariteit met alleenstaanden, en in de Bijbel komt Jezus voor als een ongetrouwde, celibitatair levende man.
Er zijn daarnaast verschillende praktische redenen.
Bijvoorbeeld:
- Een vrijgezelle priester kan, zonder rekening te houden met een gezin, zich volledig wijden aan de geloofsgemeenschap.
- Een celibataire priester is veel flexibeler: hij kan gaan en staan waar de kerk hem nodig vindt.
- Er ontstaan geen priesterfamilies, waarbij het kerkelijk bezit van vader op zoon over wordt gedragen.
Nadelen
Een nadeel van het celibaat kan zijn, dat eenzaamheid voorkomt. Zeker als een priester niet uit een grote(re) familie komt, kan tijdens feestdagen en vakanties het gevoel van een eenzaam beroep opkomen. Een ander nadeel is, dat partners elkaar kunnen steunen, adviseren, corrigeren en stimuleren. Celibatair levende priesters moeten het zonder zo’n levenspartner stellen. Het komt voor dat dit voor gewijde priesters een te grote opgave is, en het werk als priester neerleggen.
Voor- en tegenstanders
Om uiteenlopende redenen is het celibaat een onderwerp van discussie. Bijvoorbeeld:
-
Theologen voeren aan, dat het celibaat niet werd vereist van de apostelen. Petrus had een vrouw ten tijde van Jezus – Jezus genas Petrus’ vrouw van hoge koorts (Mt. 8,14). Anderen geven aan dat apostelen vrijwillig hun vrouw achterlieten en dus kozen voor het celibaat.
-
Tegenstanders zeggen dat het tegenhouden van de natuurlijke seksuele impuls onrealistisch en schadelijk is voor een gezond seksleven. Anderen vinden dat seksuele onthouding een gave en genade is van de God die Liefde is.
-
Tegenstanders van het celibaat geven aan, dat de recente seksschandalen waar priesters bij betrokken zijn, het gevolg zijn van de verplichte seksuele onthouders. Voorstanders brengen daar tegenin, dat het een breuk is met de discipline en niet het resultaat van het celibaat, met name omdat het om een klein percentage geestelijken gaat.
-
Voorstanders vinden, dat het celibaat het morele gezag versterkt, omdat priester zichzelf wegcijferen voor Christus en zo Hem navolgen. Tegenstanders vinden dat het morele gezag juist verzwakt: een priester kan onvoldoende pastorale zorg geven. Bijvoorbeeld: hoe kan een priester seksuele voorlichting geven, als hij zelf geen sex mag hebben?
Geen sex en toch seksueel misbruik?
Een ongehuwde priester mag geen sex hebben. De katholieke geloofsleer gaat er vanuit dat sex buiten het huwelijk not done is. Toch komen de laatste tijd relatief veel berichten naar buiten van seksueel misbruik in de kerk: priesters die hun handjes niet kunnen thuishouden van kinderen bijvoorbeeld. Zonder enige twijfel zijn dit excessen die geen plaats verdienen in een kerksamenleving. Het is weerzinwekkend, schaamteloos en niet goed te praten.
Het aantal priesters dat van kindermisbruik wordt beschuldigd is zo’n 2 tot 3 procent van alle priesters. Recent komt het vaak in het nieuws, met name in de V.S. De meeste gevallen van kindermisbruik vindt plaats in een gezin, in 75% van de gevallen door een van de ouders, meestal de man. In Nederland behandelt het Openbaar Ministerie tussen de 2.050 en 2.350 zaken per jaar. Bijna 40% van alle vrouwen heeft voor hun 16e jaar een of meerdere negatieve ervaringen met seksueel misbruik. Daarmee is seksueel misbruik is algemeen maatschappelijk probleem, dat geen onderscheid maakt in geloof, ras of leeftijd.
Elk geval van pedofilie of seksueel misbruik in de kerk is er één te veel. Daarom is het aan de kerk om degenen die zich schuldig maken aan dit ernstige misdrijf te ontheffen van hun priesterlijke taken en uit het ambt te zetten.
Gehuwde priesters komen wel voor
Het lijkt tegenstrijdig, maar gehuwde rooms-katholieke priesters komen bij uitzondering toch voor.
Er is dan dispensatie verleend van de celibaatsgelofte.
Als een dominee, getrouwd en eventueel met kinderen, toetreedt tot de katholieke kerk en priester wordt, zal zijn huwelijk niet ontbonden worden: hij gaat dan verder als gehuwd katholieke priester.
Dit geldt voor meer niet-katholieke geestelijken die toetreden tot de RK Kerk. Katholieke priesters die in het huwelijk treden mogen niet langer het priesterambt uitvoeren.
Ook andere werkers in de kerk kunnen getrouwd zijn. Met name permanent diakens en gebedsleiders kunnen een gezin en kinderen hebben. Voor permanent diakens wordt dit als een teken gezien, dat het verplichte celibaat ook voor andere ambtswijdingen zou kunnen gelden.
|
Ayyappan, deHindoegod van het celibaat |
Andere religies
Het celibaat is niet exclusief een katholiek fenomeen. In het boeddhisme en bij hindoes ("Brahmacharya") wordt de celibaatsgedachte omarmt en in sommige gevallen verplicht gesteld. In andere christelijke denominaties is het celibaat meestal geen verplichting, behalve bij de Mormonen. In de islam is het verboden.
Ook zijn er mensen of groepen die, zonder religieuze intentie, kiezen voor (een periode van) onthouding. |
|
Publieke opinie en onderzoeken
De maatschappij denkt en kijkt anders naar het celibaat dan de kerk. Hierdoor ontstaat een ander beeld van het celibaat, dan de hierboven genoemde voors en tegens. Een voorbeeld is de miniserie De Doornvogels uit 1983. Een miniserie waarbij liefde, celibaat en cariere in de kerk zijn versmolten tot een romantische tranentrekker.
Onderzoek binnen en buiten de kerk hoe mensen naar het celibaat kijken geeft een objectiever beeld. Eind 2006 gaf een enquete van de Vlaamse dagbladen Gazet van Antwerpen en Het belang van Limburg aan, dat 80% van de ondervraagde Vlaamse priesters voor opheffen van de celibaatsgelofte zijn. In 2005 werd een soortgelijke vraag in Oostenrijk gesteld, en daaruit komt een ander beeld naar voren: 61% van de priesters staat positief tegenover het celibaat.
|
|
Bodar en Muskens
Tot slot twee voorbeelden van "katholieke kopstukken" en hun genuanceerde mening over het celibaat:
|
Bisschop van Breda mgr. Muskens:
"De vermindering en veroudering van het aantal kerkgangers is een algemeen verschijnsel in de westerse wereld en zeker in Europa. Daar komt ook nog eens een tekort aan priesters bij. En zo rijst een andere cruciale vraag: hoe blijft de eucharistie toegankelijk voor de gelovigen? Dat is, zeker in de katholieke geloofsopvatting, een wezenlijke kwestie. Want de eucharistie staat in het hart van ons geloofsleven. Daarom sluit ik mij aan bij de pleitbezorgers van andere voorwaarden voor de priesterwijding. Ik denk dat we de afschaffing moeten overwegen van de verplichte koppeling van priesterschap en celibaat en ook gehuwde mannen tot priester moeten kunnen wijden. De toegankelijkheid van de eucharistie voor de gelovigen is een groter goed dan die kerkelijke maatregel, waarvan algemeen wordt aangenomen dat hij niet wezensnoodzakelijk is voor het priesterschap."
(Tertio, 16 maart 2005) |
|
Dr. Antoine Bodar:
"Ik ben er geen voorstander van het celibaat op te heffen; dat zou betekenen dat je een groot ideaal opgeeft. Maar wél kan ik me voorstellen dat je het celibataire leven facultatief gaat stellen. Je laat mensen van tevoren of tijdens hun priesteropleiding kiezen of ze een celibatair leven willen leiden. Als je het celibaat niet wenst, dan trouw je eerst en kun je diaken worden. Je behoort dan tot de geestelijken die de kerk bedienen. Degenen die wél het celibaat eerbiedigen, kunnen priester en bisschop worden. Zij die onhuwbaar zijn om wille van het rijk der hemelen voor het verspreiden van het evangelie, hebben een andere roeping. Voor veel priesters is het celibaat een hol begrip. Voor degenen die meer de mystieke kant opzoeken, heeft het juist méér betekenis. Door ascese verdwijnt de behoefte aan seks en elke kans op misbruik. Je moet als kerk streng durven zijn bij de selectie voor de priesteropleiding."
(De Groene Amsterdammer, 1 juni 2002) |
|
Lees verder:
