Het jodendom
|
Van de wereldreligies is het jodendom de kleinste: er zijn naar schatting zo’n 13 miljoen aanhangers. In ons overzicht van godsdiensten in de wereld kun je zien waar joodse mensen leven, wonen en werken.
|
|
Geschiedenis
De vroegste verwijzing naar de Israëlieten is een inscriptie, de zogenaamde ‘Israel Stela’ uit 1213-1203 voor Christus. Uit deze inscriptie valt af te leiden dat er een etnische groep met de naam Israël het hoogland van Kanaän bevolkt. Volgens godsdienstige joden is Avraham (Abraham) de aartsvader en eerste Jood. Uit een andere inscriptie, uit de 9e eeuw voor Christus, wordt David als stichter genoemd. Na de dood van koning Salomo (Schlomo) valt het rijk uiteen in twee delen. Israel in het Noorden en Juda in het zuiden. Toen de Babylonische koning Nebukadnezar in 586 voor Christus Juda veroverde, deporteerde hij de joodse leiders. De diaspora van daarna brengt het jodendom naar vele windstreken. Tijdens de veroveringen van Alexander de Grote (356-323 voor Christus) komt Judea onder Grieks bewind. Judea wordt gehelleniseerd, wat in de praktijk betekende dat de Griekse cultuur werd opgelegd en de joodse cultuur en geloof werd verboden.
Het jodendom zoals we dat nu kennen, heeft zijn wortels in de vroegere Romeinse provincie Palestina. In deze periode kent het jodendom een aantal groeperingen zoals de Sadduceërs, de Essenen, de Farizeeërs en de Zeloten. Op het hoogtepunt van het Romeinse Rijk is zo’n 10 procent van de Romeinen joods. De joden zijn dan verspreid over het Romeinse rijk, aangeduid met de diaspora. Door de verspreiding kun je later een onderscheid maken tussen sefardische en asjkenazische joden. De sefardische joden stammen uit Spanje, de asjkenazim uit Duitsland en verder naar het Oosten van Europa.
Door de eeuwen heen worden de joden onderdrukt, hetzij door de christelijke overheersing, hetzij onder de islamieten. Vanaf de 18e eeuw lijkt de positie te verbeteren. In sommige landen krijgen joden gelijke rechten. Aan het einde van de 19e eeuw ontstaan er theorieën over de superioriteit van het ene ras boven het andere, onder invloed van Darwins evolutieleer. Dit leidt tot een dieptreurig en noodlottig antisemitisme met als absoluut dieptepunt de holocaust (1941-1945), de systematische massamoord op joden als Duitse nazipolitiek.
Kort na de Tweede Wereldoorlog wordt een joodse nationale staat in Israel gesticht. Voorvechter was, al aan het einde van de 19e eeuw, de zionist Theodor Herzl. Het zionisme (afkomstig van Sion, een andere naam voor Jeruzalem) zoekt de oplossing in de terugkeer van de joden naar het oude Palestina. De VN bekrachtigt in 1947 dit plan en de joodse staat is een feit.
Geloof
In het jodendom wordt God beschouwd als alwetende en almachtige transcendente aanwezigheid. De kabbalistische traditie stelt dat God vrijwillig een deel van zijn almacht heeft opgegeven om de mens over een vrije wil te laten beschikken. Het wezen van God is goedheid, maar het jodendom is niet dualistisch en God wordt gezien als de schepper van goed én kwaad. God is als schepper de realiteit achter de werkelijkheid. Hij is een God van de geschiedenis.
De God van Israel heeft een naam: het (Hebreeuwse) tetragrammaton YHWH. Het is de onuitspreekbare naam van God. Later wordt YHWH te heilig geacht om uit te spreken en worden alternatieve namen bedacht als Adonai (‘mijn Heer’) of Hashem (‘de Naam’).
Messiaans geloof
In het jodendom ontstond als reactie op rampspoed messiaanse verwachtingen. Het biedt het volk hoop op een nieuw en beter leven. Het woord ‘Messias’ stamt uit Hebreeuws (‘mashiach’) en betekent ‘de gezalfde’, iemand die met olie is gezalfd met een bepaald goddelijk plan. Eens zal er een Messias komen die het Joodse volk terugvoert naar het beloofde land.
Volgens het joodse geloof bestaat er een speciale band tussen God en het Joodse volk. God koos de Joden uit om Zijn wetten aan de wereld bekend te maken. Daarom zien de joden zich als het uitverkoren volk. De exclusieve relatie tussen God en het volk Israel wordt verwoord in het Sjema-gebed. Dit gebed is het centrum van de joodse geloofsbelijdenis: ‘Hoor (Sjema), Israel, YHWH is onze God, YHWH alleen’.
Heilige teksten
De Tora is de belangrijkste religieuze tekst van het jodendom. Het zijn – in enge zin – de vijf boeken van Mozes (Pentateuch). In brede zin wordt ‘Tora’ ook gebruikt om de hele joodse bijbel aan te duiden.
De Pentateuch is de belangrijkste verzameling teksten. Mozes ontving de teksten op de berg Sinaď van God.
De commentaren op de Joodse Tora en de verschillende wijzen van uitleg zijn bijeen gebracht in een totaal van zes boeken (Mishna). De bewerkingen en aanvullingen hierop heet de Gemara (toevoeging). Ze samen de Talmoed.
In de Pentateuch staan de leefregels die God aan het volk Israel gaf, zoals de Tien Geboden. Alle joodse tradities en godsdienstige gebruiken zijn aan de Tora ontleend. Je kunt dan denken aan de sabbat, voedselbereiding (kosher eten), de besnijdenis en joodse religieuze feestdagen. |
|
|
De Tora (Pentateuch)
Genesis
Exodus
Leviticus
Numeri
Deuteronomium
|
De Profeten (Nevi’im)
Jozua
Rechters
Samuel
1 en 2 Koningen
Jesaja
Jeremia
Ezechiël
De taalf kleine profeten |
De Geschriften (Ketuvim)
Psalmen
Spreuken
Job
Hooglied
Ruth
Klaagliederen
Prediker
Esther
Daniël
Ezra
Nehemia
1 en 2 Kronieken |
|
|
|
Richtingen
In de hele geschiedenis van het jodendom zijn er verschillende leef- en geloofsrichtingen geweest. Hierboven noemden we al groeperingen als de Essenen en Farizeërs, maar ook de volgelingen van Jezus waren in eerste instantie een joodse groepering passend in de Messiaanse verwachting. De volgelingen van Jezus van Nazareth noemden hem de Christos, het Griekse woord voor Messias (mashiach).
Ook in het huidige jodendom is het spectrum breed. Er zijn zeer orthodoxe groepen (de Chassidische joden), nationalistische (Zionisten), vrijzinnige en volledig geseculariseerde joden.
|