Hindoeïsme
|
Van de 1 miljard tellende bevolking van India wordt ruim 80% gerekend tot hindoe. In de rest van de wereld leven bijna 50 miljoen hindoes, voornamelijk in Zuid-Oost Azië. Daarmee is het hindoeïsme na het christendom en de islam de derde religie ter wereld.
|
|
Het hindoeïsme is de oudste nog levende godsdienst ter wereld. Het heeft zich zo tussen 1200 en 800 v. Christus ontwikkeld. Het is een levensbeschouwelijke stroming die behoort tot de Indische religies (ook wel: dharmische religies). De stroming is de meest dominante religie in India en wordt ook wel aangeduid als Sanātana Dharma. Dit is Sanskriet voor “de eeuwige wet”.
De term hindoeïsme kun je als een containerbegrip zien. Er is niet één Hindoe-geloof. Het is een bijzonder complex, uit heterogene elementen samengevoegd geheel met godsdienstige, sociologische, economische en filosofische aspecten. Het hindoeïsme vereert een conglomoraat aan goden, machten of hogere wezens. Dit kan dierenverering zijn, of demonengeloof, het kan lokale rites en culten zijn naast breed verspreide vereringsvormen.
Niet één hindoe-geloof. Wat is het dan?
Als geheel kent het hindoeïsme geen begin, geen stichter, geen organisatie en geen zending.
Het hindoeïsme omsluit principeel alle vormen van religiositeit. Het is tolerant in de zin dat het aan iedere gelovige overlaat hoe en onder welke naam het het goddelijke wil vereren. Hoe kun je dan zeggen dat iets hindoeïstisch is? Er zijn een aantal criteria:
-
Brahman: het geloof aan een ongeschapen, transcendente en tegelijk allesomvattend principe, dat de enige ware werkelijkheid het brahman is. Dit neemt gestalte in de drie grote goden Brahma, Vishnu en Shiva.
-
Veda
-
Vegetarisme
-
Karman: de leer van de reïncarnatie of wedergeboorte.
-
Dharmaleer: dit is de overtuiging dat er een wetmatige en causale morele werldorde bestaat. De dharmaleer kun je als de centrale band zien, die het hindoeïsme bijeen houdt.
Heilige geschriften
Er zijn heilige geschriften, zonder specifieke datum of auteur. De geschriften worden vaak ingedeeld naar Smriti (herinnerd) en Sruti (ontsloten) geschriften. De documenten behandelen theologische, filosofische en mythologische onderwerpen.
De belangrijkste geschriften zijn de Veda’s en de Upanishads. Andere geschriften zijn de Tantra’s, de Agama en de Mahabharata en Ramayana. In de Mahabharata komt de wel bekende Bhagavad Gita voor. Deze is door Krishna gesproken en wordt ook wel de samenvatting van de spirituele leer van de Veda’s genoemd.
Goden
Er zijn drie belangrijkste hindoeïstische goden te noemen, die het scheppende, het beschermende of onderhoudende of het vernietigde aspect van god representeren. Hindoegoden en –godinnen worden vaak afgebeeld of gebeeldhouwd met verscheidene hoofden of armen om hun speciale kwaliteiten te laten zien.
Brahma
Brahma vertegenwoordigt het genererende of scheppende aspect van god. Brahma is de schepper van het heelal en god van de wijsheid. Zijn vrouw Saraswati is de godin van de kunst, muziek en literatuur. Ze staat meestal afgebeeld met een boek en een vina, een soort muziekinstrument, in haar handen.
Een Brahma met vier gezichten toont dat Brahma regeert over de vier windrichtingen. Brahma wordt ook afgebeeld met vier armen, waarin hij de heilige boeken, de rozenkrans en de veldfles water van een heilige man vasthoudt. |
|
Vishnu
Narasimha Vishnu is het onderhoudende (beschermende) aspect van God en doordringt alles in dit universum. Hij wordt verbeeld als rijdend op een adelaar, Garuda, met zijn vrouw Lakshmi, de godin van schoonheid en geluk. Vishnu wordt afgebeeld met vier armen, waarin hij een trompetschelp, een lotusbloem, een discus en een knuppel vasthoudt.
Volgens de hindoes die in avatars geloven (avatars zijn incarnaties van God), komt Vishnu tien keer op aarde, in tien vormen of avatars, om de wereld te redden. Negen avatars hebben al plaatsgevonden, de tiende moet nog komen.
Avatars zijn bijvoorbeeld Matsya (de vis), Kurma (de schildpad), Rama (de ideale man), Boeddha en Krishna (de blauwe god). |
|
Shiva
Shiva vertegenwoordigt het transmuterende of vernietigende aspect. Alles in de schepping bestaat maar tijdelijk en zal vroeg of laat getransmuteerd of vernietigd worden.
Shiva wordt vaak afgebeeld met acht armen, een drietand (trishul), een cobra (naga) en als rijdier een stier (Nandi). Op afbeeldingen en als beeld staat Shiva tevens dikwijls dansend afgebeeld. Deze zogenaamde tandava dans wordt wel gezien als de uitbeelding van de energie die door het universum stroomt en die dag en nacht, de seizoenen, geboorte en dood veroorzaakt. Als Shiva danst, vertrapt hij als het ware de dwerg van onwetendheid. Ook wordt hij gezien als 'Koning van yoga' (Yogeshwar) en wordt dan ook vaak in yogahouding afgebeeld. De verering vindt vaak plaats door een Shiva-'linga', een fallus-symbool. Zijn vrouw is Parvati. In de tantra wordt hij gezien als de eerste grote goeroe in de geschiedenis van de mensheid. Hij leefde ongeveer 5.000 jaar v.Chr.. De tandava-dans onderwees hij als onderdeel van de spirituele oefeningen aan zijn volgelingen. |
|
Naast deze drie oergoden zijn er diverse ´avatars´ of incarnaties in het hindoegeloof. Enkele zijn:
-
Krishna
Krishna wordt wel de God van de bhakti of devotie genoemd. Maar hij is tevens de koning die aan de zijde van Arjuna de strijd aanvoerde in de Mahabharata oorlog. Krishna wordt ook wel gezien als een grote historische goeroe die wordt geassocieerd met yoga. Zijn leringen rond dit thema in de dialogen met Arjuna vonden hun neerslag in de populaire bhagavad gita (Lied van God), een onderdeel van de Mahabharata. Mahabharata betekent Groot India en de door Krishna geleide campagne was dan ook bedoeld om India te verenigen. Je ziet Krishna vaak uitgebeeld in zijn jongere jaren met zijn magische fluit (als de toegankelijke, zoete Vraja Krishna van Vrindavan zoals in de Srimad bhagavatam), maar ook wel als de taaie koning (minder toegankelijke) Parthasarathi Krishna op het slagveld in een strijdwagen aan de zijde van Arjuna (zoals in de Mahabharata). De echtgenote van Krishna in de Mahabharata heet Satyabhama (Mahalakshmii). In de Srimad bhagavatam wordt hij geassocieerd met Radha. Krishna is de achtste incarnatie van Vishnu.
-
Rama
Rama is de held van het heldenepos de Ramayana. Dit epos vertelt over Rama's overwinning op de boosaardige koning Ravana. Rama wordt aanbeden als de ideale mens: dapper, knap, trouw en vriendelijk. Hij is een grote held, een goede echtgenoot en een rechtvaardige koning. De apengod Hanuman, die Rama helpt om Ravana te verslaan, wordt zelf ook als een god vereerd. Rama is de zevende incarnatie van Vishnu.
-
Durga
Durga wordt gezien als één van de vormen van Devi (of: godin). Zij belichaamt het centrum van de kracht (Shakti), waarmee het universum is gemaakt. Durga wordt afgebeeld met veel armen met wapens en rijdend op een tijger. Hiermee zou zij vele demonen verslagen hebben.
-
Ganesha
Ganesha is de god met het olifantenhoofd. Ganesha neemt hindernissen weg en is de beschermheilige van reizigers. Hindoes bidden tot Ganesha voor ze aan iets nieuws beginnen, zoals een nieuwe baan of wanneer ze verhuizen. Ganesha wordt wel gezien als de zoon van Shiva en Parvati. Hij rijdt op een muis.
Stromingen
Zoals gezegd: het hindoeïsme is niet 1 geloof, maar een waaier van geloofsopvattingen. Hindoeïstische religies zijn bijvoorbeeld:
- Shavisme (gebaseerd op yoga, tantra, ascese en samnyasa)
- Shaktisme (gebaseerd op tantra’s en yoga)
- Smartisme (jnana yoga)
- Vaishnavisme (persoonlijk godsbeeld, avatars)
Twee belangrijke stromingen of religieuze concullega’s zijn het boeddhisme en het jaïnisme. Het boeddhisme bepleit de persoonlijke verlossing door een deugdzaam leven en komt vooral voor in het noorden van het Indiase continent. Het jaïnisme staat voor een ascetisch leven en eerbied voor het leven in al zijn vormen, of dat nu menselijk, dierlijk of plantaardig is.
|