30-10-2007 / Het geheime lijstje van opvolgers ligt klaar |
Drie namen staan op de lijst met kandidaat-aartsbisschoppen van Utrecht. Paus Benedictus mag ook een ander kiezen. Vijf kanshebbers, vijf die het volgens insiders niet zullen worden. Drie namen staan er op de Terna, het lijstje van de nuntius, de ambassadeur van paus Benedictus XVI, maar altijd kan het nog een outsider zijn die aartsbisschop van Utrecht wordt.
De Terna, waarop de nuntius de paus drie kandidaten aanbeveelt, is opgesteld. Dat mag zo zoetjesaan ook wel. Op 8 december neemt kardinaal Simonis afscheid als aartsbisschop van Utrecht. Dezelfde dag als waarop hij 24 jaar geleden op de aartsbisschoppelijke zetel plaatsnam.
Formeel is hij nu al geen aartsbisschop meer. De vermoeide kardinaal van 75 is als aartsbisschop demissionair, sinds het hem vergund is om de leiding van het aartsbisdom over te dragen. Als ’apostolisch administrator’ past hij op de winkel, tot zijn opvolger er is. Wanneer die bekend zal worden, is voor bijna iedereen een vraag, al schrijft de traditie voor dat het op een zaterdag tegen het middaguur bekend gemaakt wordt. Daags erna kan de nieuwe aartsbisschop dan direct voorgaan in de viering.
Speculaties, ingegeven door hoop en vrees, leiden al langer tot lijstjes met namen.
De opvolger van kardinaal Simonis krijgt een bijna lege portefeuille. Medische ethiek, de verhouding kerk en samenleving, jongeren, oecumene, al die onderwerpen zijn bij een van de tien andere bisschoppen en hulpbisschoppen ondergebracht.
De bisschop van Utrecht onderhoudt het contact met pelgrims en de Europese bisschoppenconferenties. Decentralisatie zou tegenstanders van een al te machtige klerkenkerk als muziek in de oren moeten klinken. In de praktijk heerst de sfeer van los zand. De nieuwe aartsbisschop zal heel wat bindend vermogen nodig hebben om hier weer een geheel van te smeden, mocht daar behoefte aan zijn. Al kan de taakverdeling altijd weer teruggedraaid worden. Het demissionaire aartsbisdom wacht af in het besef dat alles weer anders kan.
De Terna is een aanbeveling, meer niet. Er kan altijd een outsider op de zetel in de Sint Catharinakathedraal in Utrecht plaatsnemen. Iemand uit Rome bijvoorbeeld. Iemand waar niemand aan gedacht heeft.
Tegenwoordig moet een kandidaat wel iets voorstellen in de wetenschap. Dat was wel anders in de tijd dat monseigneur Van de Wetering in 1929 geïnstalleerd werd, de zoon van een graanhandelaar uit Driebergen. Deze boerse bouwer van kerken met zijn bruuske manieren zou nu niet veel kans maken. Te weinig academisch, te weinig diepgang in zijn vroomheid. Daarover zijn de watchers het wel eens; paus Benedictus houdt van academisch gevormde aartsbisschoppen. Van de Wetering vond ieder proefschrift verspilde moeite, zonde van het papier.
Naast verdiende wetenschappelijke sporen moet de nieuwe aartsbisschop liefst ook enige contacten in Rome hebben. Daar worden zaken gedaan en knopen doorgehakt. Lobbywerk is nodig, telefoonnummers en mailadressen, begroetingen met accolades.
De verwachting van ingewijden is dat er op 8 december nog geen opvolger zal zijn en dat de kardinaal met Kerst nog zal voorgaan in de Catharinakathedraal, dan voor de laatste keer.
Pasen valt vroeg, komend jaar, 23 en 24 maart. Een mooi begin voor de nieuwe man. Als hij de hele veertigdagentijd in functie mee wil maken, zal op Aswoensdag 6 februari de zetel opnieuw bezet moeten zijn. Het moment van wisseling van de zetel is niet altijd te kiezen, soms is het afgedwongen door de dood.
De afgelopen twee keer was het wel naar keuze. Op 21 februari maakte kardinaal Alfrink plaats voor kardinaal Willebrands, ruim op tijd om de veertigdagentijd volledig in functie aanwezig te zijn. Kardinaal Simonis werd op 8 december geïnstalleerd, in aanloop tot Kerstmis.
Vijf kanshebbers
Gerard de Korte (52)
Hulpbisschop van Utrecht, studeerde in Utrecht geschiedenis en theologie. Gepromoveerd, priester gewijd 1987, bisschop in 2001. Was pastoor van de Catharina kathedraal in Utrecht en rector van het Ariënsconvict. Deken van Salland.
Pluspunten: komt uit aartsbisdom, heeft pastorale ervaring, een wetenschappelijke achtergrond, kerk en samenleving in zijn portefeuille, staat buiten de polarisatie, is een bruggenbouwer.
Minpunt: heeft weinig relaties in Rome, niet in Rome gestudeerd, niet erg mediterraan. Geen type om met de auto door Rome te scheuren. Niet erg uitgesproken en daarom misschien toch een typische hulpbisschop.
Wim Eijk (54)
Bisschop van Groningen, studeerde geneeskunde in Amsterdam. Priesteropleiding van het bisdom Rolduc. Studeerde in Leiden en Rome. Twee keer gepromoveerd: op euthanasie (bij H. Dupuis, Leiden) en op genmanipulatie (in Rome). Wetenschappelijke carrière in Rome, op het (nu opgeheven) pauselijke instituut Medo in en Lugano.
Pluspunten: een academicus zoals paus Benedictus graag ziet, een van de weinig moraaltheologen die onverkort het standpunt van Rome verdedigen, heeft een stevig netwerk in Rome.
Minpunten: slechte gezondheid, ligt niet goed bij de overige bisschoppen, heeft brokken gemaakt door de bezem te halen door de theologieopleidingen in Utrecht en Tilburg, bij de vorming van de nieuwe faculteit voor katholieke theologie FKT.
Ad van Luyn (72)
Bisschop van Rotterdam. Studie in Nijmegen en in Italië (Turijn). Salesiaan van Don Bosco, provinciaal overste, was voorzitter van Pax Christi Nederland, voorzitter stichting Nederlandse priesterreligieuzen en secretaris-generaal van de kerkprovincie.
Pluspunten: is goed thuis in Rome, betrokken bij jongeren, makkelijk benaderbaar, een ervaren bestuurder.
Minpunten: verzamelt vooral gelijkgezinden om zich heen, zal door zijn leeftijd niet meer dan twee, drie jaar in functie kunnen zijn. Wat misschien ook een voordeel is als hij gezien wordt als tussenpaus tot Hans van den Hende eraan toe is om aartsbisschop te worden.
Adelbert Denaux (69)
Studie Germaanse filologie en theologie in Brugge en Leuven. Bijbelwetenschapper in Leuven. Was hoofd centrum oecumenisch onderzoek en rector van het grootseminarie in Brugge. Onderhield het contact met andere kerken, lid internationale theologische commissie in Rome. Emeritaat in 2003. Per 2007 decaan FKT te Tilburg.
Pluspunten: bekend als de bruggenbouwer uit Brugge met sterk . Heeft binnen de nieuwe faculteit FKT een samenbindend vermogen getoond. Medewerkers noemen hem open, hartelijk en begripvol. Wetenschappelijk zwaargewicht. Komt uit West-Vlaanderen waar kerk en geloof nog een vanzelfsprekende betekenis hebben. Heeft met zijn Vlaamse ervaring niet zo'n defensieve instelling als veel Nederlandse rk geestelijken.
Minpunten: kent Nederlandse situatie minder goed, is op leeftijd.
Jan Hulshof (66)
Studeerde theologie in Duitsland en promoveerde bij Walter Kasper, nu kardinaal te Rome en prefect van Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Eenheid der Christenen,was theologisch adviseur, studiesecretaris, van de Nederlandse bisschoppenconferentie. Generaal overste van de maristen in Rome, ooit genoemd als opvolger van bisschop Ernst, als bisschop van Breda.
Pluspunten: goede contacten in Rome, kent ook de Nederlandse situatie goed. In brede kring gewaardeerd.
Minpunt: zijn leeftijd. Kan ook een voordeel zijn (zie bij Van Luyn).
En zij worden het niet:
Bisschop Jos Punt van Haarlem. Heeft zich in de vingers gesneden met de uiterst orthodoxe beweging van de Vrouwe van alle Volkeren. Nadat Punt de Mariaverschijningen aan de Amsterdamse mej. Ida Peerdeman had erkend, kreeg hij de grootste moeite om de bijbehorende beweging op afstand te houden. Die is ketters, vindt Rome.
Hans van den Hende, hulpbisschop van Breda en door Muskens als zijn opvolger aangewezen. Is te jong (43) en te weinig ervaren. Wel kanshebber over vijf, zes jaar, denken ingewijden.
Everard de Jong (49), hulpbisschop van Roermond. Ondanks zijn promotie filosofie wordt hij toch gezien als wetenschappelijk lichtgewicht, misschien door zijn goedlachse en bourgondische uitstraling.
Bisschop Antoon Hurkmans (63) Van Den Bosch. Heeft een slechte gezondheid en is niet echt makelijk in de omgang.Bisschop Frans Wiertz (64) van Roermond. Wordt gewaardeerd als bestuurder van het bisdom, maar heeft academisch en anderszins niet genoeg gewicht om een treedje hoger te gaan.
Bron/lees verder:
Dagblad Trouw/Monic Slingeland
