24-11-2007 / Stemmers in Kroatië luisteren goed naar bisschoppen |
ZAGREB - Bij de verkiezingen morgen in Kroatië speelt de mening van de bisschop een grote rol. ‘In geen ander land wordt er zo goed geluisterd naar de katholieke kerk.’ Behoudzucht kleurt het stemgedrag.
Op de Kaptol, de heuvel in de Kroatische hoofdstad Zagreb, rent een jongen schreeuwend over het plein voor de kathedraal. In zijn kielzog volgt een cameraman wiens rastaslierten vrolijk in de lucht dansen. Een schooljuf die met haar klasje een bezoek brengt aan de kathedraal kijkt vol afschuw naar de act. „Moet dat per se hier?”
Videokunstenaar Vedran Gracan en zijn kompaan maken een clip voor een tentoonstelling die ze organiseren. „Over intellectuelen die in een discussie over Freud en seksualiteit vast komen te zitten en zich dan als waanzinnigen storten op de deur van de kerk”, licht Gracan toe. Vanzelfsprekend is de opname op de Kaptol, waar de katholieke kerk de baas is, zegt Gracan. „Hier komt alle positieve energie samen. En dat is geen ironie.”
In het overwegend katholieke Kroatië durven maar weinigen te spotten met de clerus die in het openbare debat in dit conservatieve land een belangrijke rol speelt. Wat de aartsbisschop vindt staat op de voorpagina. Als de kerk indirect haar afkeur uitspreekt over een politicus, dan zakt zijn partij de dag erna in de peilingen. Ook bij de parlementsverkiezingen van morgen doet de mening van de bisschoppen er toe. „Nergens anders wordt er zo goed geluisterd naar de kerk”, zei onlangs nuntius Francisco Javier Lozano.
Knielen, kruisje slaan, en stemmen. In de kathedraal liggen folders van de Kroatische bisschoppen met stemadvies. Zij geven de voorkeur aan de politicus die „zich hard maakt voor de demografische heropleving van ons land” en die „de ware geschiedenis van Kroatië propageert”. Ernaast liggen meeneemexemplaren van het religieuze blad Mi (Wij), met een artikel over de zeven hoofdzonden van de sociaal-democratische oppositiepartij SDP die volgens het blad als „een tumor vreet aan familiewaarden”. De SDP, aldus Mi, is een vriend van het Joegoslavië-tribunaal dat om uitlevering vraagt van verdachten van oorlogsmisdaden. In Mi’s versie van de geschiedenis hebben Kroaten geen misdaden begaan.
„Mi is geen uitgave van de kerk”, zegt Zvonimir Ancic namens de bisschopsconferentie. Dat het blad in de kathedraal ligt vindt hij geen probleem. „Religieuze organisaties hebben als ieder ander vrijheid van meningsuiting.” Zonder dat de naam van een partij wordt genoemd kent iedere Kroaat het advies van de kerk: regeringspartij HDZ, de Kroatische Democratische Unie, van de huidige premier Ivo Sanader.
Na de dood in 1999 van Franjo Tudjman, ultranationalist en eerste president van het onafhankelijke Kroatië, werd HDZ teruggeworpen in de oppositie. De Kroaten hadden genoeg van de oorlogsretoriek van de generaals en andere haviken. De SDP van technocraat Ivica Racan kreeg het mandaat van de kiezers, ondanks de weerzin tegen de postcommunistische erfenis van Racan en de zijnen. Maar na vier teleurstellende jaren keerde HDZ in 2003 onder Sanader terug aan de macht.
Sanader zou zijn partij zuiveren van de oude Tudjman-getrouwen, zo beloofde hij de EU waarmee Kroatië (4,4 miljoen inwoners) sinds herfst 2005 onderhandelt over toetreding. De EU prijst de betere samenwerking met het tribunaal – de belangrijkste verdachte, generaal Ante Gotovina, werd uitgeleverd – maar hekelt het uitstel van hervormingen. Kroatië kampt met een enorme staatsschuld (85 procent van het bnp) en hoge werkeloosheid in de door de oorlog zwaar getroffen regio’s Slavonië en Krajina. Geen politicus durft het om afscheid te nemen van verworvenheden uit de socialistische tijd, zoals de spotgoedkope gezondheidszorg. Het drukt loodzwaar op de begroting. Die situatie is onhoudbaar, vindt de EU.
In eigen land ligt Sanader onder vuur wegens de aanhoudende corruptie en het in stand houden van een kleine elite die profiteert van een grotendeels ondoorzichtige economie. In de peilingen ligt HDZ (32,5 procent) achter op SDP (33,4) die een „nieuw geluid” belooft. Na de dood, begin dit jaar, van SDP-kopstuk Racan, bracht de partij een duo in stelling: de saaie, grijze econoom Ljubo Jurcic en de jonge, charismatische Zoran Milanovic. Wie van de twee premier moet worden laat SDP in het vage.
Bron/lees verder:
Lees verder in NRC
