UTRECHT - Alleen de laatste brokstukken van katholiek Nederland gaven zaterdag acte de présence. De afscheidsreceptie van kardinaal Simonis als aartsbisschop van Utrecht illustreerde zaterdag een beetje de teloorgang van de rooms-katholieke kerk in Nederland. Behalve de laatste brokstukken van de katholieke zuilen gaven weinigen acte de présence. Er was gelukkig nog één katholieke minister. Maar Ernst Hirsch Ballin was er ook weer niet vanwege zijn geloof, schrijft de Volkskrant vandaag op haar website. Hij was er om een hoge onderscheiding uit te reiken. ‘Als minister van Justitie vallen de relaties met de religies onder mijn verantwoordelijkheid. Misschien heeft u het gemist, maar onlangs heb ik ook een onderscheiding uitgereikt aan rabbijn Soetendorp.’
De afscheidsreceptie van kardinaal Simonis als aartsbisschop van Utrecht illustreerde zaterdag een beetje de teloorgang van de rooms-katholieke kerk in Nederland. Behalve de laatste brokstukken van de katholieke zuilen gaven weinigen acte de présence.
Hoewel Hirsch Ballin de kardinaal een van de meest prominente Nederlanders – ‘zo niet meest prominente’ – noemde, was er niemand van het koningshuis. Premier Balkenende zat in Lissabon voor de EU-Afrika-top en vicepremier Rouvoet had op het laatste moment om persoonlijke redenen moeten afzeggen. Zij zijn allemaal niet katholiek, maar de locatie zou hoe dan ook geen excuus zijn geweest voor hun absentie. De receptie had plaats in de protestantse Nicolaïkerk.
De katholieke gevestigde orde is in de jaren dat Simonis de scepter zwaaide marginaal geworden. Er waren zaterdag nog twee katholieke ex-premiers (Lubbers en Van Agt), maar heel weinig notabelen uit wat er over is van het katholieke bedrijfsleven of van katholieke organisaties. De katholieke bewindslieden op Buitenlandse Zaken, Economische Zaken en Verkeer en Waterstaat waren er niet.
Knevel
EO-presentator Andries Knevel was opvallender aanwezig dan de kopstukken van de KRO. Maar hij ontkende dat de protestanten het katholieke feestje hadden gekaapt. ‘Of ik de kardinaal meer heb geïnterviewd dan de katholieke omroep? Ach, ik heb het niet geteld. Maar ik denk dat hij graag kwam bij de EO.’
Een van de overgebleven resten van het Rijke Roomsche Leven is het katholieke onderwijs. Er waren dan ook vele vertegenwoordigers van katholieke onderwijsinstellingen. Representant Loek Oomen: ‘De bisschoppen en priesters staan zo ver af van de dagelijkse praktijk van het onderwijs dat een commissie er nu onderzoek naar doet hoe dit te verbeteren.’
De Algemene Onderwijsbond is een van de laatste vakbonden die nog een katholieke zuil kennen. Bestuurslid Harrie Meelen, die de kardinaal zaterdag de hand kwam drukken, zei zich te herinneren dat Simonis als bisschop van Rotterdam een keer boos opstapte tijdens een vergadering van de katholieke onderwijzers. ‘Hij is later ouder en wijzer geworden. En toch iets milder’, denk ik.
Mop
Voor de 76-jarige Simonis waren er niettemin nog zoveel handen te schudden – vooral van geestelijken van alle gezindten – dat hij het even voor half vijf zaterdagmiddag moest opgeven. Het dankwoord beperkte hij tot het vertellen van een mop over een dominee, een rabbijn en een priester, zijn geliefde methode om de spanning te breken.
Tijdens een eucharistieviering in de St. Catharinakathedraal die eerder op de dag werd gehouden, erkende Simonis zelf dat de kerk honderdduizenden gelovigen is kwijtgeraakt. ‘De secularisering die ik van meet af aan als een ‘ontgoddelijking’ heb ervaren, is als een vloedgolf over ons heen gekomen. Die constatering klinkt somber, maar is mijn inziens eerlijk en realistisch.’
Zingeving
Toch heeft hij de hoop dat de wal het schip zal keren en dat Nederlanders weer zingeving zullen zoeken. ‘Steeds meer wordt duidelijk en groeit het besef dat wij aan elkaar zijn toevertrouwd en op elkaar zijn aangewezen. Het kan niet anders dan dat dit vruchtbaar gaat worden voor een nieuw en kerkelijk reveil.’ Simonis citeerde in zijn preek de woorden van paus Paulus VI: ‘Het gaat goed met de kerk, want zij lijdt veel.’
Monseigneur Gerard de Korte, de hulpbisschop van het aartsbisdom, prees Simonis als iemand in wie rechtlijnigheid en zachtmoedigheid samen waren verenigd. ‘U heeft zich door de moeilijke jaren heen gebeden’. De Rotterdamse bisschop Ad van Luyn zei dat Simonis’ somberheid voortkwam uit bezorgdheid over de aftakeling van het milieu, extreme armoede, terrorisme, het morele en fysieke kwaad en de massieve geloofsafval. ‘Maar hij creëerde ook hoop.’
