Duidelijk, intelligent en een goed bestuurder, maar ook volgzaam en ‘his master's voice'. De kwalificaties over bisschop Wim Eijk van Groningen zijn óf heel positief óf behoorlijk negatief, afhankelijk van de spreker. Zaterdag wordt Eijk geïnstalleerd als aartsbisschop van Utrecht en daarmee wordt hij het hoofd van de rooms-katholieke kerkprovincie Nederland.

Antoine Bodar woont tegenwoordig voornamelijk in Rome waar hij vice-rector is van het pauselijk priestercollege Santa Maria dell'Anima. Telefonisch laat hij weten dat Wim Eijk de juiste man op de juiste plaats is: "Eijk is een echte Hollander en weet dus welke taal in Nederland moet worden gesproken: rechttoe, rechtaan. Hij is als het ware een katholiek met een calvinistische inslag. Als arts heeft hij verstand van actuele thema's, zoals euthanasie en genetische manipulatie. Bovendien kent hij Rome goed, wat voor kringen hier van belang is. Kennelijk is hij een goed bestuurder, want hij heeft orde op zaken gesteld in het bisdom Groningen-Leeuwarden. Als mens is hij streng, maar ook menselijk."

Vluchtzone
Peter Nissen, hoogleraar geschiedenis van het christendom aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is veel minder jubelend over de nieuwe aartsbisschop. Tussen de theologische boeken die in de werkkamer in het souterrain van zijn huis liggen opgestapeld, verklaart de godsdiensthistoricus zijn tegenzin voor geestelijken als Wim Eijk: "De katholieke kerk loopt het risico te verworden tot het Land van Ooit (failliet themapark in Drunen, Noord-Brabant - mdc). Dat was een leuke plek om naar toe te gaan en even te verwijlen in het verleden, maar je weet dat het niet echt is. De katholieke kerk verwordt in dat geval tot een soort vluchtzone in een gekoesterd verleden, dat vooral is bedoeld als tegencultuur tegen de moderniteit."

Verdeeldheid
Het verschil in beoordeling van bisschop Wim Eijk laat de decennialange verdeeldheid binnen de rooms-katholieke kerk in Nederland duidelijk zien. Aan de ene kant staan de meer vrijzinnige katholieken, die na het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren '60 hoopten op een modernisering van de kerk die ‘haar ramen naar de wereld wijd open zou zetten'. Aan de andere kant staan de meer behoudenden, die juist willen dat de kerk trouw blijft aan haar geloofsleer en eeuwenoude traditie. Het is de klassieke tweedeling van progressief versus conservatief, of orthodox versus vrijzinnig.

Het lijkt erop dat de orthodoxen de strijd hebben ‘gewonnen'. Peter Nissen: "De benoeming van Wim Eijk tot aartsbisschop is de voltooiing van een restauratieproces vanuit Rome. Belangrijkste middel, wapen zelfs, in die strijd zijn bisschopsbenoemingen geweest. Dat begon met de benoeming van bisschop Simonis in Rotterdam in 1970. Twee jaar later volgde de zeer geruchtmakende benoeming van bisschop Gijsen in Roermond.

Die benoemingen waren bedoeld als correctie op de ontwikkelingen in Nederland. Rond het Tweede Vaticaans Concilie was het katholicisme in een vernieuwingproces terechtgekomen. Het stak Rome dat de toenmalige bisschoppen onder leiding van kardinaal Alfrink die vernieuwingsbeweging steunden. Nu veertig jaar later is het bisschoppencollege in Nederland weer helemaal op één lijn met Rome. Het college zal zich niet meer tot tolk maken van de wensen tot modernisering die zeker nog in de Nederlandse katholieke gemeenschap leven."

Orthodoxen
Antoine Bodar ziet dat anders. Volgens de orthodoxe priester is er niet zozeer sprake geweest van een restauratie, maar eerder van een herstructurering. Bodar erkent wel dat de orthodoxen nu aan het langste eind trekken. En ja, bisschopsbenoemingen zijn in die strijd een belangrijk middel geweest. Bodar: "Het Tweede Vaticaans Concilie is in Nederland op een bepaalde wijze geïnterpreteerd. De liturgie werd bijvoorbeeld zo gewoon dat je net zo goed thuis kon blijven. Maar je kunt inderdaad stellen dat de ultieme triomf van Gijsen nu de benoeming van Wim Eijk tot aartsbisschop is."

Bisschop Wim Eijk denkt over actuele thema's als euthanasie, abortus en gehuwde priesters net als zijn ‘baas' in Rome, paus Benedictus XVI. Hij neemt tegenover deze zaken voornamelijk een afwijzende houding aan. In de jaren '90 ontstond een rel toen bleek dat Wim Eijk, in colleges moraaltheologie, homoseksualiteit een ‘neurotische stoornis' had genoemd. Antoine Bodar, zelf homoseksueel, geeft toe dat Eijk hiermee rooms-katholieke homo's van de kerk kan vervreemden, maar vindt anderzijds dat je Eijk hierop niet meer kunt aanspreken. Die uitspraken zijn immers al zo lang geleden gedaan.

Peter Nissen daarentegen denkt dat Eijk zijn rechtzinnige lijn op dit gebied gewoon zal voortzetten: "Als het gaat om relaties tussen mannen onderling en vrouwen onderling zal Eijk een afwijzend standpunt blijven innemen, terwijl daarover in de katholieke wereld gelukkig al lang zeer genuanceerd wordt gedacht. Pater Jan van Kilsdonk bijvoorbeeld noemt homoseksualiteit 'een mooie variant van de Schepper'.

Einde van de oecumene
Ook de oecumene, de samenwerking van rooms-katholieken en protestanten, zal onder Wim Eijk hoogstwaarschijnlijk niet worden bevorderd. In het verleden vieren katholieken en protestanten bijvoorbeeld vaak samen eucharistie en avondmaal. Officieel mochten katholieken dit niet, maar de viering werd oogluikend toegestaan. Maar tegenwoordig komen katholieken hierdoor in problemen, omdat het bisdom tegen zulke gezamenlijke vieringen is.

Volgens Bodar is dat maar beter ook: "Alleen mensen die zijn blijven steken in de jaren zestig, vinden het goed om samen eucharistie en avondmaal te vieren. Rome heeft het altijd afgekeurd. In dat opzicht omhels ik de helderheid die Eijk ook heeft. Ik spreek heel veel in protestantse kringen in Nederland. Niet zozeer met vrijzinnigen maar wel met orthodoxen. Dan is heel duidelijk wat je samen doet en wat niet. Het is een soort vervaging om avondmaal en eucharistie onder een noemer te brengen. Het is echt een andere leer."

Kerkhistoricus Peter Nissen hoopt dat protestanten en katholieken hun eigen geweten blijven volgen in gezamenlijke vieringen. Maar voor de katholieken vreest hij wat dit betreft het ergste: "De ervaring in het bisdom Groningen-Leeuwarden - waar een minderheid van katholieken woont temidden van veel protestanten - is dat veel oecumenische initiatieven die daar onder de vorige bisschop waren gegroeid en werden getolereerd, onder bisschop Eijk zijn afgeremd of zelfs verboden. Mensen zeggen me: 'Vroeger deden we van alles samen met de katholieke parochie hier, maar van de nieuwe bisschop mag dat niet meer. De katholieke pastor wilde het wel doen en heeft het ook wel gedaan, maar is op het matje geroepen'."

Webfish Award Nominatie

 Populair

Nieuws

Laatst toegevoegd

Pagina opties