29-2-2008 / Frank Bosman / Celibaat verdient geen denkverbod |
De nieuwe voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, Mgr. Robert Zollitsch, heeft gepleit tegen een ‘denkverbod’ rond het verplichte priestercelibaat in de RK Kerk. Hij heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid met zijn interview in Der Spiegel (16 februari).
Zollitsch zei dat er geen noodzakelijk theologisch verband bestaat tussen het priesterschap en het celibaat. Kritische lekengroeperingen als Wir sind Kirche en Centraal Comité van de Duitse Katholieken hebben verheugd gereageerd op Zollitsch’s uitspraken. Zijn collega mgr. Gerhard Ludwig Müller en het conservatieve Netzwerk katholischer Priester zijn echter onaangenaam verrast.
In de Oosterse riten van de RK Kerk kunnen priesters huwen. Priesters in de latijnse ritus van de RK Kerk worden al sinds eeuwen geacht om ongehuwd door het leven te gaan. En zolang dit verplichte priestercelibaat is opgelegd, zo lang zijn er al periodieke discussies over het onderwerp. De celibaatsverplichting voor priesters en kloosterlingen is een kerkelijke wet, en geen goddelijke. Dat wil zeggen dat het hier niet gaat om een onfeilbare geloofsuitspraak die onderschreven dient te worden, maar om een kerkelijke bepaling.
Paus Siricius (384 - 399) schreef in zijn ‘Decreta’ en ‘Cum in Unum’ dat seksuele onthouding een apostolische praktijk is. En daarom verdient dit voorbeeld navolging van de clerus. Deze tendens tegen de algemeen aanvaarde praktijk van gehuwde priesters werd voortgezet op de synode van Elvira en Carthago.
In 1123 en in 1139 werden het Eerste en Tweede Concilie van Lateranen gehouden. Priesters mogen niet huwen, “omdat zij de tempel van God zijn en genoemd zouden moeten worden, de schaal van God, de bode van de Heilige Geest, is het ongepast dat zij zich bezig houden met huwelijk en onreinheden.” In 1967 bevestigde paus Paulus VI nog eens het kerkelijke standpunt in zijn encycliek ‘Sacerdotalis Caelibatus’, dat letterlijk ‘het Priesterlijk Celibaat’ betekent. Het meest gebruikte theologische argument is dat priesters zoveel mogelijk het celibataire leven van Jezus moeten volgen. Jezus lijkt dit zelf te zeggen: “Er zullen ongehuwden zijn omwille van het Koninkrijk [Gods]” (Luc. 18,28-30; Mat. 19,27-30; Mar. 10,20-21).
Paulus zorgt voor een ander theologisch argument als hij schrijft: “Ik zou liever zien dat alle mensen waren zoals ik, maar iedereen heeft van God zijn eigen gave gekregen, de een deze, de ander die. Wat de weduwen en weduwnaars betreft, zeg ik dat het goed voor hen zou zijn alleen te blijven, zoals ik.” (1 Kor. 7,7-8) De reden voor deze keus geeft Paulus later in dezelfde brief: “Ik zou willen dat u geen zorgen hebt. Een ongetrouwde man draagt zorg voor de zaak van de Heer en wil de Heer behagen. Een getrouwde man draagt zorg voor aardse zaken en wil zijn vrouw behagen, dus zijn aandacht is verdeeld. Een ongetrouwde vrouw en een meisje dat nog niet getrouwd is, dragen zorg voor de zaak van de Heer, en wel zo dat ze God met heel hun lichaam en geest zijn toegewijd. Maar een getrouwde vrouw draagt zorg voor aardse zaken en wil haar man behagen.” (32-35)
Het is echter de vraag of het opheffen van het verplichte priestercelibaat iets oplevert aan nieuwe roepingen, hét argument dat de voorstanders van de opheffing hanteren. Mgr. Müller zei al zo iets in zijn persbericht. Volgens de Keulse hulpbisschop Heiner Koch getuigt de ongehuwde staat van een priester ervan “dat wij geloven in een persoonlijke God en zijn liefde die een mensenleven vervullen kan.” (Rheinische Post). Kardinaal Godfried Danneels zei een tijd geleden al: “Iedereen weet dat het celibaat een kerkelijke regel is die kan veranderen. Maar ik denk niet dat er zoveel gehuwde mannen staan te trappelen om priester te worden. Het probleem zit volgens mij dieper. Bij de vraag namelijk of mijn geloof zo sterk is dat ik er mijn hele leven aan kan wijden.”
Een ander argument voor het verplichte celibaat is het ‘tegendraads’ karakter ervan. In een wereld die steeds meer vercommercialiseert en vererotiseert, kan een bewust ongehuwde (lees: niet aan seks doende) priester een teken zijn van cultuurkritiek en zelfreflectie. Hulpbisschop De Korte verwoordde het in een interview met de ‘Volkskrant’ (22 augustus 2006) als volgt: “Het celibaat wijst vooruit naar de wereld die komen gaat. Christenen geloven dat het leven uitmondt in een voltooid koninkrijk waar instituten niet meer bestaan, ook het huwelijk niet of seksualiteit.”
Het celibaat is – met andere woorden – te belangrijk om in kerkelijke regels op te sluiten. Een ‘simpele' discussie tussen ‘voor’ of ‘tegen’ het celibaat doet op geen enkele wijze recht aan de geschiedenis en de spiritualiteit van de ongehuwde priester.
drs. Frank G. Bosman
www.goedgezelschap.eu
Dit opiniestuk verscheen eerder in het Nederlands Dagblad.
