1-3-2008 / Caroline Tax / Zelfmoord op recept |
Het was een regenachtige studiedag toen mijn vriendin Marjan en ik het idee opvatten om eens wat meer voor onze medemens te gaan doen. Zij had zich bedacht dat ze haar oma eigenlijk nooit opzocht en ik had kort geleden in een bejaardenhuis geholpen, waar ik met de grote eenzaamheid van oudere mensen geconfronteerd werd. Wij vonden dat wij onze plicht hierin moesten kennen en het leek ons ook gewoonweg leuk om oude mensen te leren kennen, met ze te spreken en te horen wat hen nu eigenlijk zoal bezighoudt. Wij besloten dat we een lijstje met drie eenzame mensen zouden maken, en dat we die samen regelmatig een bezoekje zouden gaan brengen.
Het is twee dagen later en Marjan bekijkt de advertenties op het prikbord bij de supermarkt, wanneer haar oog valt op een keurig geschreven kaartje: “Aangeboden: Vanwege mijn leeftijd en omdat ik niemand ken die ik er een plezier mee kan doen, doe ik afstand van mijn collectie boeken over verschillende culturele onderwerpen. Als u langskomt, kunt ze meekrijgen. Mijn telefoonnummer is….” “Bingo”, denkt Marjan en zodra ze thuis is belt ze me enthousiast op. We besluiten de oude dame te bellen.
Een kleine drempel moeten Marjan en ik wel over om het nummer daadwerkelijk te bellen, want ja, wat zeg je tegen zo’n dame? “Met Caroline Tax, ik wil uw boeken wel op komen halen?” Maar zo moeilijk blijkt het niet te zijn, wanneer we het nummer draaien en de dame aan de lijn krijgen. Mevrouw Kievits, zoals de dame in kwestie heet, klinkt heel vriendelijk. Kort vertellen Marjan en ik, we komen omstebeurt aan de telefoon, wie we zijn en dat we het erg leuk zouden vinden om een keertje bij haar langs te komen. Ze nodigt ons uit, en wij bieden aan om gebakjes mee te nemen. “Dan zorg ik voor de koffie”, klinkt de stem aan de andere kant van de lijn.
Een week later staan we bij haar op de stoep. Ze doet de deur van haar mooie huisje open en Marjan en ik stappen naar binnen. “Wat fijn dat jullie er zijn.” Ze heeft onze namen onthouden, geeft ons een stevige omarming en wijst ons de weg. Binnen is het kaal. Er staan dozen op de grond, sommige vol, sommige halfvol, sommige nog leeg. De boekenkast is ook al gedeeltelijk leeggehaald. Mevrouw Kievits ruimt het huis langzaam leeg. Want, ja, “het einde nadert.” “Nou, zo oud bent u toch niet? U ziet er nog zo jong uit.” Onze cliché opmerking wordt beantwoord met een cliché lachje.
In de woonkamer staan drie stoelen. Mevrouw Kievits loopt naar de keuken om de koffie te halen. Wij vragen of we haar kunnen helpen, doen de gebakjes op schoteltjes en nemen plaats. Zodra mevrouw Kievits in haar leunstoel zit begint ze. Ze praat honderd uit. Over vroeger, over nu, over de oorlog, over haar jeugd, over haar broer, die overleden is, over de liefde van haar leven, die ze nooit tegen was gekomen en over haar werk, waarvan ze dacht dat het de leegte op kon vullen, maar wat niet het geval bleek te zijn. “Maar ik ben niet eenzaam, hoor”, klinkt het na een monoloog van bijna drie kwartier. Er valt een stilte. Een lange, pijnlijke en hartverscheurende stilte. Ze schudt nee met haar hoofd en herhaalt de zin: “Nee, ik ben niet eenzaam.” Maar terwijl ze “nee” blijft schudden kijkt ze naar beneden. De stilte is oorverdovend en Marjan en ik weten even niet wat we moeten zeggen, wanneer deze stilte wordt doorbroken door een harde en lange ophaal van de 78-jarige neus, gevolgd door een heel hard snikken.
Na een lang gesprek komt het hoge woord eruit.
Mevrouw Kievits begrijpt niet meer waarom ze nog op aarde is. Ze heeft voor de maatschappij gedaan wat ze moest doen, en diezelfde maatschappij draait nu zonder haar. Ze heeft geen familie, die haar nodig heeft. Niemand zit meer te wachten op haar kennis. Ze voelt zich nutteloos. Onze bemoedigende woorden lijken het ene oor in, het andere oor uit te gaan. “Maar ik weet al hoe ik het op kan lossen”, zegt ze op een gegeven moment. Verbaasd kijken Marjan en ik mevrouw Kievits aan.
Twijfelend begint ze te vertellen dat ze begin deze week bij een arts is geweest, aan wie ze vertelde dat ze de zin van haar bestaan niet meer begrijpt en eigenlijk liever dood zou zijn. De dokter gaf haar een tip. “U slikt toch X? Als u in plaats van drie pillen per dag, zes pillen achter elkaar inneemt, dan bent u van uw problemen af.”
Marjan en ik zijn met stomheid geslagen. “Bent u dan zo serieus dat u dood wilt?” vraag ik. Mevrouw Kievits haalt haar schouders op. “Volgens mij mag een arts zoiets toch helemaal niet zeggen?” vraagt Marjan met nog steeds een enorme verbazing en afschuw in haar stem. “Ach”, zegt mevrouw Kievits, “dat vroeg ik hem ook. Maar hij zei dat hij voor mij een uitzondering maakte, omdat hij zo’n lieve vrouw als mij toch bij haar probleem wilde helpen.”
Woorden schieten tekort, dat het blijkbaar echt gebeurt dat artsen mensen die eenzaam zijn en daardoor het leven niet meer zien zitten, zelfmoord adviseren. Hoe logisch, dat je je door zo’n advies nog een veel grotere last van de maatschappij gaat voelen. En hoe onterecht, want wat heeft mevrouw Kievits, maar dit geldt ook voor heel veel andere eenzamen, veel talenten, die ze nog kan gebruiken op zoveel verschillende manieren, wat heeft ze nog veel verhalen te vertellen, en wat een gezelligheid kan ze nog bieden. Zag ze maar in hoe waardevol ze is.
Marjan en ik hebben nog lang met mevrouw Kievits gesproken en haar geprobeerd in te laten zien dat zij helemaal niet nutteloos is. Inmiddels zijn er al wat maanden verstreken. Marjan en ik hebben mevrouw Kievits nog een aantal keer bezocht, maar het wordt zo langzaamaan weer eens tijd voor een volgend bezoekje. Hopelijk slagen we erin om de vrouw het ware medicijn tegen haar probleem te geven.
Oproep
Heel graag wil ik aan deze bijdrage een oproep koppelen. Stel je je eens voor dat iedere lezer van Isidorusweb zich voor zou nemen om de meest eenzame persoon die hij of zij kent, vandaag een kaartje te sturen. Gewoon, om even te laten weten dat je aan de persoon in kwestie denkt.
Hoeveel mensen voelen zich dan morgen stukken beter dan vandaag…
Caroline Tax
