Barack Obama is geliefd bij seculiere intellectuelen en politici in binnen- en buitenland. Zijn retoriek zit echter vol religieuze componenten. Zo vult Obama de ‘leegte op links’ en houdt seculieren een spiegel voor, meent Frank G. Bosman.

'Yes, we can'
In zijn verkiezingstoespraken maakt Obama van deze religieuze beleving dankbaar gebruik. Spreekwoordelijk is de beroemde ‘Yes, we can’-toespraak aan het begin van dit jaar in New Hampshire. Met groot gevoel voor drama, perfect getimede intonatie en een bijna onvervalst religieus woordgebruik levert Obama een politieke speech af die sterk doet denken aan de speeches van Martin Luther King.

'I Have a Dream'
Obama, die er geen geheim van maakt dat hij lid is van United Church of Christ, heeft geen enkele moeite met de vergelijking tussen hem en de zwarte dominee uit de vorige eeuw. Hij koestert dit zelfs. Wie Kings beroemde speech ‘I have a dream’ in Washington vergelijkt met Obama’s ‘Yes, we can’ in New Hampshire ziet grote overeenkomsten in intonatie, taalgebruik en inhoud. Net als King laat Obama zijn klinker ver uitrollen. Hij gebruikt het steeds terugkerend mantra van ‘Yes we can’, zoals King deed met zijn ‘I have a dream’.

Overtuigd christen
Ook inhoudelijk lijkt Obama op zijn illustere voorganger. Beide overtuigde christenen willen het vaderland verenigen om een nieuwe toekomst te realiseren. King verzette zich tegen de rassendiscriminatie en schetste een toekomstbeeld waarin ‘de zonen en dochters van blanken en zwarten’ zij aan zij op de flanken van de Amerikaanse heuvels zitten. Obama verenigt het land met zijn vergezichten om een rechtvaardig en vreedzaam Amerika. In New Hampshire zei hij: “Je ziet het op de gezichten hier vanavond: er is jong en oud, rijk en arm, wit en zwart, latino en Aziatische en autochtone Amerikanen.” De kracht van beide retoren is de suggestie dat het vergezicht niet in een onbereikbare toekomst ligt, maar in het hier en nu gerealiseerd kan worden, in een ‘actuele eindtijd’ van vrede en harmonie. Kings ideeën zijn deels werkelijkheid geworden. Obama pepert zijn volgelingen in dat ook zijn droom binnen handbereik ligt: ‘Ja, wij kunnen Amerika veranderen als we maar willen’. Dat is zijn eenvoudige maar o zo aansprekende boodschap.

Bergrede
De dromen van King en Obama lijken een hedendaagse versie van de Bergrede. Net als de beide Amerikanen schetste ook Jezus van Nazaret in één van zijn belangrijkste toespraken een nabije toekomst van vrede en harmonie. Hij ligt voor het grijpen, we moeten hem alleen nog beetpakken. “Zalig zijn zij, die verdrukt worden, die bespot worden, die arm en ongelukkig zijn, want het heil komt nabij,” zo klinkt het in de bijbel. Obama gebruik bijna dezelfde taal als hij zegt: “Ja, we kunnen deze natie genezen. Ja, we kunnen onze toekomst in handen nemen.” Obama wil zijn ‘wind van vernieuwing’ brengen “van de vlakten van Iowa tot de heuvels van New Hapshire, van de Nevada woestijn tot de kust van South Carolina”. Hij eindigt dan met: “Uit velen zijn wij één: elke ademtocht is een teken van hoop.”

Verwonderlijk
Op zich is het niet verwonderlijk dat zulke expliciet christelijke politici zich bedienen van religieuze beeldspraak. Het is wel opmerkelijk dat zij door de westerse, linkse en seculiere intelligentsia worden omhelsd. Niet alleen de SP, GroenLinks en PvdA zijn dolenthousiast, maar ook de linkervleugel van de VVD schroomt niet zijn bewondering uit te spreken.

'Leegte'
Kennelijk vult Obama de ideologische ‘leegte’ op links. Het onvermogen van linkse politici om weerstand te bieden aan de hausse van (neo)conservatieve theorieën en praktijken, is al vaker opgemerkt. In de religieus geïnspireerde en geëngageerde Obama lijkt links een goeroe te hebben gevonden. Dat is meer dan interessant voor een politieke stroming die zich vol atheïstische scepsis afzet tegen alles wat geloof buiten de strikt persoonlijke levensfeer te bieden heeft. Obama houdt de Westerse, verlichte, seculiere intelligentsia een religieuze spiegel voor. Ik hoop dat zij de moed heeft erin te kijken.


Frank Bosman

Bron: Dit artikel is vandaag gepubliceerd in de Volkskrant.

Inloggen voor parochies

 Populair

Nieuws

Laatst toegevoegd

Pagina opties