26-4-2008 / Voorzitter Mariënburgvereniging: "Kerkprovincie is verstard |
DEN HAAG - In een opiniestuk in BN/De Stem reageert prof.mr. E. Jurgens, voorzitter van de Mariënburgvereniging, op de ontwikkelingen in het aartsbisdom. "Hoezeer de katholieke kerkprovincie is verstard, bleek vorig jaar nog bij de opvolging van kardinaal Simonis", meent Jurgens.
"In 1981 kwam een aantal prominente katholieken bijeen in een klooster in Den Bosch: Mariënburg. Zij maakten zich zorgen om reactionaire tendensen die in de katholieke kerk zichtbaar werden, geheel indruisend tegen de geest van het Vaticaans Concilie dat juist openheid had willen brengen.
In een brochure pleitten zij onder meer voor openheid en inspraak bij bisschopsbenoemingen, voor heroverweging van allerlei achterhaalde elementen van de kerkorde en van de kerkelijke moraal, zoals de uitsluiting van vrouwen uit het priesterlijk ambt, het verplichte celibaat van priesters, het afwijzen van geslachtsgemeenschap voor het huwelijk en van het gebruik van de anticonceptiepil. De groep kenschetste zich als 'loyale oppositie' binnen de kerk.
In 1983, nu een kwart eeuw geleden, werd op basis van dit verhaal de Mariënburg-vereniging opgericht, bedoeld als verzamelpunt van kritisch kerkvolk. En bedoeld als een van de plekken waar de kerkelijke hiërarchie zich zou kunnen verantwoorden en met dat kerkvolk in debat zou kunnen gaan. Maar onze Nederlandse bisschoppen, toch bekleed met gezag en bevoegdheden over alles wat zich in Nederland binnen hun kerk afspeelt, bleken 25 jaar lang tot die verantwoording niet bereid te zijn, noch tegenover de Mariënburgvereniging, noch elders.
De in 1985 opgerichte Acht Mei Beweging, die hoopvolle en geestdriftige samenwerking van tientallen katholieke organisaties met een jaarlijks grote samenkomst, ervoer hetzelfde en hief zich helaas enige jaren geleden in arren moede op. Mariënburg ging door, maar met een vergrijzend ledental.
Hoezeer de katholieke kerkprovincie is verstard, bleek vorig jaar nog bij de opvolging van kardinaal Simonis. In diens plaats werd in het bisdom Utrecht een behoudende bisschop benoemd. Dat bepaalde Rome, en niemand anders. In onze oudere geschiedenis werd steeds de bisschop aangewezen door het kapittel, het college van kanunniken behorend bij de domkerk. In 1580 stierf Frederik Schenk van Tautenberg, de laatste bisschop van Utrecht die nog door het kapittel was aangewezen voordat de Reformatie de overhand kreeg. Het kapittel bleef de bisschop aanwijzen tot rond 1720, toen er op dit punt een conflict met Rome ontstond. Na het herstel van de 'roomse' hiërarchie in 1853 is helaas de bevoegdheid van het kapittel niet hersteld.
Dat is kortzichtig. Wie gezag uitoefent, moet in een democratische samenleving het gevoel hebben gedragen te worden door de mensen waarover hij of zij gaat. Zo werden tot de vorige generatie bij ons burgemeesters benoemd door de regering. De gemeenteraden hadden niets te zeggen. Burgemeesters moesten wel verantwoording afleggen aan de raad. Die benoeming van hogerhand werd nog lange tijd aanvaard, maar in de laatste halve eeuw is dat grondig veranderd. Geen burgemeestersbenoeming vindt plaats die niet de instemming heeft van de raad. We leven immers in een samenleving waarin het normaal, ja geboden is zowel over de benoemingswijze als over de wijze van gezagsuitoefening verantwoording af te leggen.
Een kerkelijk stelsel dat dit veronachtzaamt, marginaliseert zich. Het antwoord dat dit nu eenmaal bij de kerk hoort, bevredigt niet. Andere kerken hebben er wel een oplossing voor gevonden, al sinds de Reformatie. Hoe kun je aan jonge mensen de autoritaire wijze van benoeming en gezagsuitoefening binnen de katholieke kerk uitleggen? Die gezagsuitoefening kenmerkt zich door het uitsluiten en tegenwerken van alles wat de bisschoppen als niet-orthodox wensen te zien. Zie de potsierlijke vertoning van enige jaren geleden, waarbij de toenmalige prinses Juliana op haar donder kreeg van de kardinaal omdat ze het gepresteerd had om op de bruiloft van een van haar kleinzoons mee ter communie te gaan! Of de eenzijdige banvloek over onze euthanasiewetgeving, die toch zorgvuldig probeert het verbod om te doden in bijzondere gevallen in evenwicht te brengen met eisen van christelijke barmhartigheid. Er wordt verordonneerd, in plaats van eerst geluisterd en dan pas met mededogen geoordeeld.
Een debat binnen de kerk over deze zaken wordt echter afgekapt.
De reactie op dit autoritaire gebrek aan bereidheid tot verantwoording en debat bestaat bij het kerkvolk helaas overwegend uit afgestompte onverschilligheid. Niets is ondermijnender voor een levende gemeenschap dan zulke onverschilligheid.
Mariënburg wil dit doorbreken. Als de kerkleiding geen debat wil, dan voeren wij dat zelf onderling wel. We vormen een meldpunt waar voorbeelden van autoritaire vormen van kerkelijke gezagsuitoefening kunnen worden opgegeven, waarna terzake zwartboeken kunnen worden opgesteld. We voeren actie om de vrouwen ook in de kerk als gelijken te behandelen. We stimuleren parochies als zij zelf eigentijdse vormen van kerk-zijn ontwikkelen."
Prof. mr. E.C.M. Jurgens is voomalig Tweede en Eerste Kamerlid en voorzitter van de Mariënburgvereniging.
Deze bijdrage verscheen op zaterdag 26 april in BN/De Stem
Bron/lees verder:
BN/De Stem
