Preek - 1e Zondag Veertigdagentijd (A-cyclus)

De solidariteit naar aanleiding van de tsunami nu zeven weken geleden is iets om nooit te vergeten. Mensen die anders nooit, of toch maar mondjesmaat een beetje wilden bijdragen, werden plots mild. En die mildheid doofde niet uit, want veertien dagen geleden bracht de Damiaanactie een kwart meer op dan vorig jaar. Op die mildheid wordt in deze veertigdagentijd opnieuw beroep gedaan. In de actie van Broederlijk Delen staat dit jaar Congo centraal, en de slogan luidt: Congo wil groeien. De affiche beeldt dat heel mooi uit: op de kale stamper in de maniokpot groeien jonge scheuten. Onmogelijk natuurlijk, maar de wil om te groeien is niet tegen te houden. Congo wil inderdaad groeien, en daarbij willen wij samen met Broederlijk Delen helpen.

Toen Congo in 1960 onafhankelijk werd, had het het beste onderwijs, het beste wegennet, de beste gezondheidszorg, kortom, de beste infrastructuur van heel Afrika. Het gemiddelde inkomen was ook het hoogste van heel Afrika. Nu, 45 jaar later, is het een land in ontbinding. Eigenlijk bestaat het niet meer echt. Het wordt aangevreten door de buurlanden, door burgeroorlog, door rebellen en contrarebellen, door corruptie, door armoede en ziekte. Onderwijs is er nog nauwelijks, het wegennet is weggespoeld, werk is er niet. Armoede is troef. Vandaag is de Congolees vier keer armer dan 45 jaar geleden. En nu denk je misschien: ‘Eigen schuld, dikke bult. Dat ze het puin dus maar zelf ruimen.’

Zusters en broeders, dat is wat ze stilletjesaan ook aan het proberen zijn: puin ruimen en opnieuw leven brengen in een schitterend land met een schitterende bevolking. De meeste rebellengroepen vormen nu front met de regering, en er worden dit jaar nog democratische verkiezingen georganiseerd. Want inderdaad, Congo wil groeien. Dat vinden de Congolezen, dat vinden de machthebbers, dat vindt Broederlijk Delen, dat vinden ook wij. En ‘eigen schuld, dikke bult’? Misschien is het best dat wij, Belgen, daar maar stilletjes over zwijgen. Willen we er toch over babbelen, dan moeten we eerlijk genoeg zijn om ook te babbelen over het aandeel van de opeenvolgende Belgische regeringen en van het Belgische bedrijfsleven in de Congolese catastrofe.

Of misschien moeten we de eerste lezing eens opnieuw doornemen. Daarin hoorden we hoe ‘God de Heer de mens boetseerde uit stof, van de aarde genomen, en hem de levensadem inblies in de neus: zo werd de mens een levend wezen.’ Hij plaatste die mens in een prachtige tuin, met bomen en vruchten, ‘heerlijk om te zien en aanlokkelijk om te eten.’ Heel kort en vooral heel mooi wordt hier verteld dat we alles van God hebben gekregen: het leven, de wereld, de natuur, elkaar. Alles om in vrede en geluk te leven, in harmonie met elkaar en met de natuur. En wat hebben we ervan gemaakt? Als hetzelfde verhaal vandaag zou verteld worden, zou het alleszins niet zo mooi klinken. Gelukkig maar dat God niet zegt: ‘Eigen schuld, dikke bult’. Gelukkig maar dat Hij niet zegt: ‘Dat ze het puin maar zelf ruimen.’ Nee, gelukkig zegt God dat niet. Hij blijft trouw aan zijn schepping, Hij blijft trouw aan de mens die Hij geschapen heeft, ook al maakte en al maakt die er nog zo’n potje van. En als teken van die trouw zond Hij ons zijn Zoon. Zijn Zoon, over wie vandaag in het evangelie zo’n mooi verhaal verteld wordt.

Zusters en broeders, zoals altijd zal in onze kerken ook in deze veertigdagentijd het thema van Broederlijk Delen symbolisch worden opgebouwd, week na week. Dit jaar staat in die symboliek de Congolese kookpot centraal. Een levensecht symbool. Vergeet het elektrisch fornuis en de microgolf wegens veel te duur en wegens heel dikwijls geen elektriciteit. Gasvuren zijn er wel, maar ook gas is duur, dus is de eeuwenoude kookpot vanonder het stof gehaald en wordt er, ook in de steden, in meer dan de helft van de gezinnen opnieuw in die pot gekookt. Hij staat op drie stenen en wordt gestookt met zelfgesprokkeld hout. Die stenen moeten stevig en gelijkmatig zijn, anders valt de pot natuurlijk om. En precies in die stenen ligt de band met het verhaal over Jezus. Drie stenen … drie keuzes waarvoor Jezus en ook wij geplaatst worden: de keuze voor het materiële, voor de macht en voor het ik. Let wel, dat zijn geen negatieve dingen, en Jezus verwerpt ze ook niet. Maar Hij zegt wel dat de mens niet van brood, dus van het materiële alléén kan leven, en Hij zegt ook dat je macht niet mag misbruiken. En ten slotte zegt Hij: je moet niet alleen jezelf dienen.’ Maar nog eens: Hij verwerpt die dingen niet. Want het materiële is nodig om als mens te kunnen leven, en iedereen heeft verantwoordelijkheden, dus invloed en ook een zekere macht. En ten slotte: wie niet een beetje van zichzelf houdt, kan ook niet van andere mensen houden, en wie zichzelf niet respecteert, respecteert ook anderen niet. Het komt er dus op aan het juiste evenwicht te zoeken, zodat we stevige en gelijkmatige stenen onder de kookpot van onszelf en ons leven kunnen leggen, want anders valt hij natuurlijk om.

Zusters en broeders, dat is wat ik u en mezelf toewens: dat we in deze veertigdagentijd stevige stenen zouden bouwen onder kookpot van onszelf en ons leven, stenen van gerechtigheid en vrede en liefde en geloof, zodat we sterk genoeg zouden worden om onszelf en elkaar, en ook onze medemens in Congo nieuwe zuurstof, nieuw leven, nieuw geloof in te blazen. Amen.