Seksueel misbruik in de kerk
Seksueel misbruik is niet goed te praten dat het gebeurt en ieder geval is er één teveel. Bij seksueel misbruik door priesters geldt daarvoor geen uitzondering.
|
Hoewel de laatste paar jaar dominant in het nieuws, gaan priesters, dominees en/of voorgangers niet eerder of vaker dan andere groepen (onderwijzers, trainers, familieleden) in de fout. Of het nou pedo-, homo- of heteroseksueel misbruik is. De meeste gevallen van kindermisbruik gebeuren in het gezin plaats: vaders, broers, ooms. In Nederland alleen al heb je het over 2.000-2.350 misbruikzaken per jaar. Volgens www.seksueelgeweld.nl komt ruim 15% van de vrouwen voor hun zestiende in aanraking met een negatieve seksuele ervaring of met seksueel geweld. In 80 tot 90% van de gevallen is het een zeer nabij bekende van het kind.
De Amerikaanse priester en rector Donald Cozzens weerlegt in zijn boek Sacred Silence. Denial and the Crisis of the Church (2002) de gangbare ontkenningen, als 'het komt wel voor, maar is zeldzaam' of 'het komt bij priesters niet meer voor dan bij andere religieuze groepen'. |
Vier procent van incestplegers valt in herhaling binnen vijf jaar na het misbruik. Bij pedoseksuelen is dat 13% (bij meisjes) danwel 21% (bij jongens).
Het kwaad van seksueel misbruik van kinderen begint en eindigt helaas niet bij katholieken. Ook protestanten, joden, islamieten, hindoes, gehuwden, zwarten, blanken, jong en oud zondigen zich hieraan. In iedere sociale groep bestaan mensen die een afwijkende seksuele houding hebben, die de maatschappij krachtig veroordeeld.
Vormen en gevolgen van seksueel geweld
Er is een breed scala van ongeoorloofde seksualiteit. Wettelijk wordt er opgetreden tegen de volgende zaken:
-
seksuele intimidatie; ongewenste aanrakingen; lastigvallen; stalking; hinderlijk volgen
-
exhibitionisme
-
aanranding en verkrachting
-
vrouwenmishandeling door bijvoorbeeld partners
-
bedreiging van homoseksuele mensen op grond van hun geaardheid
-
vrouwenhandel en onvrijwillige prostitutie
-
seksueel misbruik binnen hulpverleningsrelaties, bijvoorbeeld een arts die zich vergrijpt aan een patiënt
-
allerlei seksueel misbruik van kinderen door familieleden en door andere volwassenen zoals incest en pedoseksuele handelingen
-
kinderpornografie en kinderprostitutie
Seksueel geweld, in welke vorm dan ook, is nooit zonder gevolgen (Zedenalmanak). Er zijn allerlei gevolgen van seksueel geweld. De voornaamste zijn:
-
fysieke gevolgen
-
praktische gevolgen
-
emotionele gevolgen
-
sociale gevolgen
-
juridische gevolgen
Vooral de emotionele gevolgen kunnen ingrijpend zijn. De belangrijkste emotionele gevolgen zijn onder meer:
Hoe handelt de kerk?
De katholieke kerk is ernstig in verlegenheid gebracht door deze schandalen. Op 28 oktober 2006 veroordeelt paus Benedictus XVI het seksueel misbruik van kinderen door priesters. Hij stelde hierbij dat de katholieke kerk alles in het werk moet stellen om herhaling te voorkomen en om het vertrouwen in de kerk te herstellen.
De media-aandacht over het aandeel van priesters hierin, is niet onterecht, maar is wel eenzijdig. Ten onrechte wordt die overgrote meerderheid van geestelijken, die er niets mee te maken hebben, negatief beoordeeld.
Kritiek kan worden gegeven op de jarenlange passieve houding in de kerk en om de houding om bij seksueel misbruik de priester in bescherming te nemen. Geregeld wordt een priester overgeplaatst naar een andere parochie, waar hij met een schone lei kan beginnen.
Grote zaken in Amerika in Ierland
De RK Kerk heeft veel geld aan schadevergoedingen uit moeten geven. In de V.S. werd de afgelopen jaren ruim 1,1 miljard dollar (ruim 800 miljoen euro) aan schadevergoedingen uitgegeven, met als gevolg dat diverse bisdommen een faillissement moesten aanvragen. Ook in Ierland loopt het bedrag aan schadevergoedingen in de miljoenen.
Situatie in Nederland
In Nederland is er de landelijke instelling Hulp en Recht. Sinds 1995 zijn zij door de bisschoppen ingesteld om hulp te bieden aan slachtoffers van seksueel misbruik. In ieder bisdom zijn vertrouwenspersonen die slachtoffers begeleiden.
De landelijke instelling Hulp en Recht wil op de allereerste plaats hulp en recht bieden aan mensen die misbruikt zijn, schrijft de instelling op haar website. Wie dat wil, kan telefonisch of schriftelijk contact opnemen. Voor ieder die zich meldt, is er een aanbod van ondersteuning in de vorm van persoonlijke gesprekken met een vertrouwenspersoon.
Hulp en Recht heeft een klachtenprocedure, waarbij een juridisch adviseur de slachtoffers helpt een klaagschrift op te stellen. Hulp en Recht behandelt de formele klacht en geeft advies. In dat advies worden uitspraken gedaan over disciplinaire maatregelen. Deze variëren van een waarschuwing, het verplicht ondergaan van psychotherapie of schorsing. Voor de slachtoffers adviseert Hulp en Recht over therapeutische hulp en financiële vergoeding.
De voorzieningen zijn er, maar werkt het ook?
Doorgaans worden de adviezen van Hulp en Recht overgenomen, al krijgt de uitvoering niet altijd de invulling die een slachtoffer zou wensen: een feestelijk afscheid bijvoorbeeld van de pater die over de schreef ging is voor het slachtoffer pijnlijk.
Ook is de procedure lang en zwaar voor de betrokkenen. Als slachtoffer word je opnieuw geconfronteerd met oude pijnlijke verhalen van priesters die hun vertrouwen geestelijk en fysiek ernstig hebben geschaad. Ook is de instelling Hulp en Recht onbekend bij veel mensen.
Op 29 september 2007 besteedt de actualiteitenrubriek Netwerk aandacht aan seksueel misbruik in de katholieke kerk in Nederland. Aan het woord komen slachtoffers en daders van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Slachtoffers geven aan, dat ze niet echt bij Hulp en Recht worden aangemoedigd om tot een formele klacht te komen door opmerkingen als "De procedure is zwaar, houd je dat wel vol?"
Met regelmaat krijgen slachtoffers het advies om meer getuigenverklaringen te verzamelen als bewijs, omdat Hulp en Recht niet tot een veroordelend advies kan komen. Kerkhistoricus Peter Nissen zegt daarover: "De vraag om getuigen is een rare vraag. Een slachtoffer kan daar tamelijk wanhopig van worden, omdat zaken juist in vertrouwelijke, besloten situaties voorkomen."
Peter Nissen zegt in de Netwerkuitzending dat Hulp en Recht vooral functionarissen in de kerk wil beschermen en grote imagoschade aan de kerk wil voorkomen. Hij schat dat net als in de Verenigde Staten 7 tot 10 procent van de priesters in Nederland zich aan seksueel grensoverschrijdend gedrag schuldig heeft gemaakt.
De gegevens voor de V.S. zijn gebaseerd op een reeks van studies. Jason Berry publiceerde de studie
Leas us not into temptation in 1992. Een jaar later noemde priester en godsdienstsocioloog Andrew Greeley (Universiteit van Chicago) bovenstaande percentages in zijn artikel
How serious is the problem of sexual abuse by clergy?in het jezuïetentijdschrift 'America' (1993).
In Nederland zijn geen wetenschappelijke onderzoeken gedaan. Prof. dr. Nissen hoort geen andere steekhoudende argumenten om tot een andere mening te komen.
In 2007 wordt de wens van de Tweede Kamer geuit, dat priesters en kerkelijk werkers een gedragsverklaring ondertekenen als zij met kinderen werken (de Verklaring Omtrent het Gedrag, VOG). Deze wens wordt (helaas) niet ondersteund door de bisdommen.
Cijfers
In de beginjaren (1995-1998) van de instelling schommelden de meldingen bij Hulp & Recht tussen de twintig en dertig. In de jaren daarna zien de aantallen meldingen en klachten er zo uit volgens Hulp & Recht:
|
|
meldingen |
klachten |
|
1998 |
27 |
7 |
|
1999 |
5 |
3 |
|
2000 |
14 |
4 |
|
2001 |
12 |
4 |
|
2002 |
47 |
2 |
|
2003 |
12 |
3 |
|
2004 |
15 |
2 |
|
2005 |
11 |
3 |
|
2006 |
15 |
3 |
Opvallend is het verschil tussen het aantal meldingen en het aantal klachten. In de genoemde periode wordt één op de vijf meldingen een formele klacht. Slachtoffers ervaren dat dit komt door de ingewikkelde procedure en het ontmoedigen om een klacht door te zetten.
Verder lezen:
