Romaanse kerkelijke bouwkunst in Nederland
Tot de belangrijkste romaanse kerkgebouwen behoren verschillende abdijkerken en kapittelkerken. Omdat deze een bepaalde macht moesten uitstralen zijn ze vaak groot uitgevoerd en rijkelijk versierd.
Belangrijke voorbeelden zijn:
-
de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht
-
de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in Maastricht (‘Sterre der Zee’)
-
de Sint-Plechelmusbasiliek in Oldenzaal
-
de kerk van abdij Rolduc in Kerkrade
-
de voormalige abdijkerken in Susteren en Sint Odiliënberg
Een vooraanstaande positie nemen de zogenaamde Bernoldkerken in. Dit zijn kerken gesticht door bisschop Bernold van Utrecht. Er resteren nog drie ‘Bernoldkerken’:
Daarnaast diende een aantal kerken het aanzien van een wereldlijke macht te weerspiegelen. Alleen de Valkhofkapel in Nijmegen en de Munsterkerk in Roermond resteren.
Relatief gezien zijn er maar weinig grote(re) romaanse kerken in Nederland overgebleven. Het aantal dorpskerken is nog aanzienlijk. De romaanse varianten vervingen grotendeel de houten gebouwtjes die tot 1100 bestonden. In de provincies Friesland en Groningen is van een groot aantal dorpskerken het romaanse karakter goed bewaard gebleven.
Buiten deze provincies zijn de kerken in de meeste gevallen slechts gedeeltelijk romaans, terwijl in andere gevallen het romaans is gereconstrueerd. Een belangrijke uitzondering is de Sint-Catharinakapel in het Limburgse dorp Lemiers. Dit is het meest intact bewaard gebleven voorbeeld van het oudst bekende type stenen kerk in Nederland; een eenbeukig zaalkerkje zonder toren en met een rechtgesloten koor.
De romaanse abdijkerken en kapittelkerken hebben meestal als oorsprong een crypte, waarboven het hoofdaltaar van de kerk is opgericht. In de crypte staat het graf van de plaatselijke heilige centraal of ingewerkt in een zijwand. Dit is bijvoorbeeld in de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht te zien. Daar zijn steeds uitbreidingen tot stand gekomen van het gebouw rond het graf van Sint Servaas.
Dat is ook zo met abdijkerken. Internationaal hebben de Cluniacenzers een belangrijke stempel gedrukt op de romaanse kloosterbouw. De abdij van Cluny werd gesticht in 910. Omstreeks 1100 had de ‘Congregatie van Cluny’ bijna 2.000 (romaanse) kloosters gebouwd.
|
