Van Goghs 160 brieven over het geloof

Vincent van Gogh (1853-1890) was veel meer dan een geniale gek. Zo luidt de conclusie van een vijftien jaar durend onderzoek naar de 813 brieven die de kunstenaar schreef.. Tot 3 januari 2010 zijn ruim 120 originele brieven te zien in het van Gogh Museum te Amsterdam.

 

‘Er zijn zoveel mensen, vooral onder onze vrienden, die denken dat woorden niets voorstellen. Integendeel, nietwaar, het is even interessant en even moeilijk om iets goed te zeggen als om iets te schilderen. (Vincent van Gogh aan Emile Bernard, 19 april 1888).

Diepgravend onderzoek

 

De door van Gogh geschilderde boer die in de grond spit graaft al even diep als het onderzoek naar de schilder. Deze parallel trok van Gogh zelf al vele eeuwen eerder door te stellen: ‘Die doeken zullen vertellen wat ik niet in woorden kan uitdrukken, hoe gezond en hartversterkend ik het platteland lief heb.’

 

Behalve boeren in Nuenen en Zundert schilderde van Gogh ook dominees in Amsterdam en boekhandelaren, kerkgangers en vele vele anderen. Hij legde het innerlijk van de mensen bloot, maar bleef zelf een groot raadsel. Zijn tijdgenoten begrepen hem al evenmin als dat zijn ouders dat deden. Wat moesten ze ook met zo’n zoon beginnen? Hij trok alleen maar gekke bekken en hield de hele dag zijn mond.

 

Prediker

 

Dat van Gogh liever prediker had willen worden, blijft in de expositie voor het grootste deel onbelicht. Door het bestuderen van zijn brieven ontstond een nieuw beeld van van Gogh. De expositie rekent af met de mythe dat van Gogh een ‘’lijdende Christus’’ was. De expositie laat van Gogh zien zoals hij ook in zijn brieven naar voren komt. Hij was een man die het goede van Christus in praktijk bracht. Vooral de troost en de liefde komen in zij werken en brieven naar voren.

 

Een korte memorie vermeldt dat van Gogh aanvankelijk prediker wilde worden. Hij werd echter afgewezen omdat men meende dat hij de gave van het woord niet zou bezitten. Hoe onterecht deze conclusie was, blijkt uit zijn vele brieven.

 

Diepe innerlijke wereld

 

Van Gogh leefde vanuit een diepe innerlijke wereld waarin hij heel gericht naar een bepaald doel toewerkte. Af en toe draaft hij door in zijn ellenlange brieven. Maar zijn werkritme verliep niet grillig maar zat vol discipline. Zelf schreef hij over zijn werklust: ‘Mijn werk, daarvoor riskeer ik mijn leven en het heeft me de helft van mijn verstand gekost’

 

Over zijn desillusie schreef hij in een van zijn laatste brieven. ‘Ik voel me mislukt. Ik denk dat het mijn lot is dat ik aanvaard en niet meer zal veranderen.’

 

Als een van zijn laatste werken schilderde hij in 1890 zwarte raven boven een geel korenveld. De dreiging die van dit werk uitgaat is als een omen voor het door hem geloste schot in zijn eigen borst. Enkele dagen later overleed hij.

 

Unieke website

Op de website http://www.vangoghletters.org zijn alle brieven die van Gogh ooit schreef te zien. Het is de uitkomst van een project in samenwerking met het nationale digitaliseringsprogramma Metamorfoze onder leiding van de Koninklijke Bibiotheek in Den Haag.

Een handige zoekmachine leidt de bezoeker op de website naar woorden en zinsneden in tekst of annotaties. Zo blijkt dat er maar liefst 160 brieven zijn waarin Van Gogh over het geloof schrijft. Ook is er een pagina met door van Gogh genoemde bijbelplaatsen. Daarnaast kan er gezocht worden naar schetsen, periode, correspondent, kunstwerken, personen, boeken, en zijn er kruisverwijzingen. Voor grafologen maar ook voor anderen is het interessant dat men kan inzoomen op het handschrift van van Gogh. Zo schreef hij zijn t met links een op een driehoek gelijkend zakje links onderaan de verticale lijn van de t. Doorgaans verraadt dit dat de schrijver niet van tegenspraak hield. Of dat ook zo bij van Gogh was…

 

Uniek boek

Om zijn mildheid te achterhalen zou ik eerst zijn boeken moeten lezen. Deze staan in het boek ‘Vincent van Gogh-De brieven. De volledige, geïllustreerde en geannoteerde uitgave.’Een omvangrijk werk dat bestaat uit zes delen ofwel 2180 pagina’s met circa 4300 illustraties. Normale prijs is 395,= euro maar tot 3 januari 2010 is de prijs 325 euro,

Rara, wie koopt dat? Zelf denken de makers er nogal optimistisch over want de editie verschijnt zowel in het Nederlands, als in het Frans en Engels.

 

Marianne Visser van Klaarwater