|
De paus is dood: inleiding
Zodra een paus sterft, gelden nauwgezette procedures. Alle procedures na het overlijden van de paus zijn door paus Johannes Paulus II vastgelegd in de constitutie Universi Dominici Gregis, die op 22 februari 1996 is opgesteld. Het document gaat ook in op de periode dat er geen paus is – de sedes vacante – en de wijze waarop een nieuwe paus wordt gekozen.
Mocht de paus overlijden tijdens een verblijf buiten het Vaticaan, dan is de Apostolische Kamer
verantwoordelijk voor het overbrengen van het stoffelijke overschot naar Rome.
Camerlengo
Als eerste zal de prefect van de pauselijke huishouding (op dit moment kardinaal James Harvey) de camerlengo over de dood
van de paus informeren. De camerlengo is de schatbewaarder van de Katholieke Kerk en administrateur van de eigendommen van
de Heilige Stoel. De camerlengo is ook het hoofd van de Apostolische Kamer. De Spaanse kardinaal Eduardo Martinez Somalo is sinds
1993 camerlengo.
Een priester bidt een gebed voor overledenen en één van de aanwezige prelaten bedenkt het gezicht van de paus met
een witte doek. Vier kaarsen worden aan het bedeinde aangestoken en in een aangrenzende kapel wordt een heilige mis voor overledenen
opgedragen.
Zilveren hamertje en 'Papa vere mortuus est'
De camerlengo stelt traditiegetrouw ceremonieel het overlijden van de paus vast in (verplichte) aanwezigheid van de secretaris van de
Apostolische Kamer (Enrico Serafini), drie prelaten van de Apostolische Kamer (mgr. Karel Kasteel, mgr. Antonio Maculli,
mgr. Vincenzo Ferrara) en de ceremoniarus voor pauselijke liturgische vieringen (mgr. Martini). Eventueel zijn familieleden bij
het sterfbed aanwezig. Driemaal roept de camerlengo de doopnaam van de paus. Vervolgens houdt hij een spiegeltje onder de
mond en de neus van de paus om eventuele ademhaling te signaleren. Met een zilveren hamertje klopt hij driemaal op het voorhoofd van
de paus, zodat vaststaat dat hij dood is. Dit is de ceremoniële doodverklaring. Daarnaast zal de persoonlijke arts van
de paus de officiële verklaring van de gestorven paus verzorgen. Vervolgens roept de camerlengo uit ‘Papa vere mortuus est', Latijn voor ‘De paus is werkelijk dood'.
Vissersmanring, de 'Pescatorio'
Wat volgt, is dat de camerlengo de overlijdensverklaring van de paus laat opstellen. De camerlengo verwijdert de vissermansring van
de vinger van de paus. De ring wordt later vernietigt in bijzijn van het collega van kardinalen. Hiermee wordt praktisch voorkomen
dat iemand anders de pauselijke autoriteit overneemt en ceremonieel duidt het eveneens het einde van het pausschap. Een
autopsie op de paus vindt niet plaats en de kamer van de paus wordt verzegeld.
De kardinaaldecaan (kardinaal Ruini) maakt vervolgens het overlijden wereldkundig. Tegelijkertijd deelt de prefect van de pauselijke huishouding het overlijden
mee aan de deken van het college van kardinalen (kardinaal Joseph Ratzinger). Via deze lijn worden alle kardinalen gesommeerd
naar Rome af te reizen. Aangezien de paus ook een functie als staatshoofd heeft, krijgen de apostolisch nuntii, de ambassadeurs van
de Heilige Stoel, de opdracht om de regeringen te informeren op voor een staatshoofd gebruikelijke manier over het overlijden van
de paus.
Daarnaast informeert de camerlengo de kardinaal-aartspriester van de Sint Pieterbasiliek en de verantwoordelijken van de
Kerk van Sint Jan van Lateranen (de kerk van de bisschop van Rome), het Apostolische Paleis en de zomerresidentie Castelgandolfo.
De vlag van het Vaticaan zal halfstok komen te hangen, en de bronzen deur van de Sint Pietersbasiliek blijft gesloten.
Lees verder:
Een paus is dood: Inleiding
Een paus is dood: een rouwperiode van negen dagen
Een paus is dood: Sedes vacante: kerkelijk bestuur als er geen paus is
Een nieuwe paus kiezen: inleiding
Een nieuwe paus kiezen: kan een paus aftreden?
Een nieuwe paus kiezen: In conclaaf
Een nieuwe paus kiezen: pausmakers
Een nieuwe paus kiezen: zwarte of witte rook?
Een nieuwe paus kiezen: Habemus papam
Een nieuwe paus kiezen: huidige kandidaten?
Links
Condoleanceregister
Actueel nieuws rondom overlijden
Reacties op de dood van Johannes Paulus II
Necrologieën
(Met dank aan Jacqueline Schippers en Eline Huyben, Universiteit Leiden/vergelijkende godsdienstwetenschappen)
|